Donderdag 12/12/2019

Opinie

Sommigen vergelijken Macron met Napoleon. Maar ook Icarus is niet ver weg

Frederik Dhondt. Beeld rv

Frederik Dhondt is Frankrijk-kenner en rechtshistoricus aan de Vrije Universiteit Brussel (VUB) en de Universiteit Antwerpen (UAntwerpen).

Emmanuel Macron deed op 10 december een aantal opmerkelijke beloftes om de gilets jaunes te sussen: een extra toelage voor wie het minimumloon krijgt en een belofte om via een groot nationaal debat de vertrouwenscrisis in de politiek op te lossen. Het Elysée denkt dat de kiezers niet goed begrepen hebben waarvoor ze hebben gestemd in 2017: een omvattend programma van hervormingen dat de Franse economie bij de beste leerlingen van de klas moet brengen. 

Een groot nationaal debat zal de redeloos schreeuwende betogers heropvoeden, bekroond met een referendum over beslissingen die toch al genomen zijn. Er is geen sprake van een herinvoering van de vermogensbelasting (ISF). Met nieuwjaar kwam al een nieuwe valse noot: strengere sancties voor werklozen. De president lijkt te geloven dat het “volstaat om de straat over te steken om een job te vinden”, zoals hij eerder voor de camera stelde.

Door de onvoorspelbare gilets jaunes maar ook door de kritische media blijkt hoe voorbijgestreefd het absoluut vertrouwen van de ‘moderne president’ in de Vijfde Republiek is. Al meer dan vijftig jaar wordt het Franse politieke systeem bekritiseerd als een Coup d’état permanent (permanente staatsgreep): het overwicht van de president is voor velen ondemocratisch. De Fransen zijn eens om de vijf jaar vrij om te stemmen, maar moeten zich daarna plooien naar de wensen van de Parijse elites. Het lijkt wel een echo van Jean-Jacques Rousseau in de achttiende eeuw over de Engelse oligarchische democratie.

Het gebrek aan inspraak en transparantie zoemde door alle eindejaarsberichtgeving. Eerst was er het op Twitter afgedwongen ontslag van parlementslid Son-Forget, een zoveelste zwakke schakel binnen La République en Marche. De partij heeft al eigen frondeurs (opstandige parlementsleden), zoals vroeger de PS. Daarna was er de terugkeer van de affaire-Benalla. De voormalige lijfwacht werd in de zomer ontslagen na een lek over getuigenissen over geweld tegen onschuldige betogers. Mediapart en de Canard Enchaîné onthulden dat Benalla nog steeds reisde met een diplomatiek paspoort. Hij zou contacten hebben gehad met Macrons Londense geldschieters en met Afrikaanse staatshoofden. Naar eigen zeggen adviseerde hij dan nog de president in persoon via de app Telegram. De pers is verontwaardigd over de geheimhouding, en verdenkt het Elysée van leugens. Tenslotte bestookt Edwy Plenel, hoofdredacteur van Mediapart, de meerderheid als vrijbuiter van de persvrijheid. Hij jaagt de traditionele media op en roept het parlement op om hun kiezers (“de Natie”) te vertegenwoordigen, niet het staatshoofd.

De dood van de gele hesjes?

De president probeert de gilets jaunes te sussen door van politieke methode te veranderen. De grondwet voorziet een referendum op vraag van de president, of een vijfde van de parlementsleden en een tiende van de kiezers. De gilets jaunes willen dit versoepelen, als permanente correctie op het beleid. De uitwerking lijkt op een populistische fusie van extremen. Polemist Eric Zemmour en Alexis Corbière (La France Insoumise) stelden voor om het mariage pour tous (openstelling van het huwelijk) te laten wegstemmen door het “soevereine volk”. Deze weg kan leiden tot de dood van de gele hesjes, als de redelijke meerderheid van de Fransen terugkeert naar de president. Toch leert het recente verleden dat ongelukken kunnen gebeuren: in 2005 voerden extreemlinks en extreemrechts campagne tegen de Europese grondwet, die onverwachts werd weggestemd. 

Sommigen vergelijken de president met Napoleon. Maar ook Icarus is niet ver.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234