Maandag 14/10/2019

Opinie

Soft of No Deal-confederalisme is het échte dilemma

Alain Gerlache. Beeld kos

Alain Gerlache is zelfstandig journalist voor onder meer de RTBF en opiniemaker voor De Morgen.

La Belgique de papa a vécu, het oude België is dood. De unitaire staat is door de gebeurtenissen achterhaald.” Die uitspraak van premier Gaston Eyskens dateert van 1970, tijdens de debatten in de aanloop naar de eerste staatshervorming. Eyskens’ historische verklaring markeert het begin van een proces dat nog altijd bezig is, met spanningen en rustige periodes, soms sneller, soms trager. Is het ‘oude België’ vandaag, bijna een halve eeuw later, de federale staat? Is hij op zijn beurt door de gebeurtenissen achterhaald? Is het geen tijd dat de Franstaligen het confederalisme onder ogen zien?

In het zuiden van het land was confederalisme tot voor kort taboe. Het was immers het stokpaardje van de N-VA, een vermomd separatisme dat het einde van België voorspelde. In de jaren 50 en 60 hadden veel Belgen dezelfde reactie op het woord federalisme. Pas de schok van het ‘Walen Buiten’ en de splitsing van de Katholieke Universiteit Leuven deed de Franstalige publieke opinie omslaan.

Onmiskenbare gevolgen

Zal de stembusuitslag van vorige zondag een soortgelijke impact hebben? De gevolgen, heet van de naald, zijn onmiskenbaar. De Franstalige media spreken nu nuchter over een confederaal model in plaats van het te demoniseren. Het komt in televisiedebatten aan bod en een gewezen liberale minister-president van de Franse Gemeenschap, de historicus Hervé Hasquin, heeft zelfs op de RTBF gezegd dat na 26 mei “het confederalisme in België de facto bestaat”. Een verre echo van de woorden van Gaston Eyskens.

Francis Delpérée, Franstalig grondwetsspecialist en later cdH-parlementslid, verklaarde ooit: “Confederalisme is federalisme pour les cons” – voor onnozelaars. Het klopt dat confederalisme volgens de academische definitie een verbond tussen onafhankelijke staten is. Maar wetenschappelijk beschouwd is het woord federalisme evenmin de juiste term voor de evolutie die in België aan het werk is.

In werkelijkheid is België langzaam maar zeker aan het scheiden. De resultaten van vorige zondag illustreren dat op het politieke vlak, maar het is een verschijnsel dat we op alle niveaus zien, met inbegrip van het leren van de andere taal. Men kan deze evolutie niet stoppen door nog maar eens het eeuwige argument van de vakanties van de Vlamingen in de Ardennen en de Walen aan zee boven te halen. Je vakantie aan de Costa Brava doorbrengen, betekent niet dat je belangstelling hebt voor de Spaanse politiek of de grote Spaanse auteurs gaat lezen. En er zijn nu trouwens Franstaligen, onder wie een gewezen verantwoordelijke van Ecolo, die in de sociale media oproepen om de Vlaamse kust te boycotten.

Tussen onbegrip, woede en fatalisme

Daar ligt waarschijnlijk de grootste verandering: de reactie van de burgers, tussen onbegrip, woede en fatalisme. Het gevoel dat het nooit meer goed zal komen, dat België langzaam maar zeker uiteenvalt en het federalisme slechts een stap was in een lang proces, grijpt om zich heen. Het feit dat de koning nu twee informateurs heeft aangesteld, toont dat geen enkele politicus nog op eigen houtje heel het land kan samenbrengen. De vraag van het confederalisme is niet langer theoretisch. Er is iets gebroken op 26 mei.

De kwesties die op tafel liggen, gaan veel verder dan de vorming van een federale regering. Meer dan “een storm in een glas water” is het coalitievoorstel met de vier traditionele partijen, groenen inbegrepen, die in Vlaanderen geen meerderheid zou hebben, een manier om zijn bedenker weer naar de Wetstraat 16 te loodsen. Het zal de angsten van de Franstaligen niet bedaren. 

Onafwendbare evolutie

Het zuiden van het land staat nu voor een nieuw dilemma. Zouden de Franstaligen niet beter vooruitlopen op een evolutie die steeds meer onafwendbaar lijkt, in plaats van zich ertoe te laten dwingen? Maar ook Vlaanderen moet zich bezinnen. Zoals Frank Vandenbroucke duidelijk heeft aangetoond leidt verregaand confederalisme er onvermijdelijk toe dat Vlaanderen afziet van zijn bevoegdheden in Brussel. Net zoals de Brusselaars en de Walen de Franse Gemeenschap ter discussie zouden moeten stellen. De verkiezingscampagne heeft trouwens gedemonstreerd dat de twee gewesten steeds meer uit elkaar aan het groeien zijn.

Het ziet ernaar uit dat een confederaal België uit vier deelstaten zal bestaan: Vlaanderen, Wallonië, Brussel en het Duitstalige landsdeel. Is dat wat Vlaanderen wil? Wat de Franstaligen betreft, is de vraag of een soft, onderhandeld en gefinancierd confederalisme niet beter is dan een hard confederalisme of een No Deal.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234