Vrijdag 19/07/2019

Stedenbouw

Slechte architectuur is ongezond: "Eentonige gebouwen maken triest"

Architectuur in de Europese wijk in Brussel. Beeld Tim Dirven

Wie zich ergert aan een zielloos kantorencomplex is niet zomaar frivool. Op onbewust en zelfs neurologisch niveau hebben gebouwen en wijken een impact op hoe we ons voelen. "Eentonige gebouwen maken triest en gestrest."

Gebouwen kunnen je neerslachtig maken maar ook fysiek en mentaal stimuleren. Vandaag bewijst onderzoek waarbij neurologen en psychologen samenwerken met architecten wat velen al langer vermoedden. "Het gegeven dat architectuur fysiek en psychisch welzijn bevordert, wint steeds meer terrein", zegt architect Sergio Altomonte (Nottingham university) in The Independent naar aanleiding van de nieuwste bevindingen.

En het gaat daarbij niet zozeer puur om esthetiek. Zo toont het onderzoek van urbanist Justin Hollander en architect Ann Sussman (Tufts University), dat een uitgepuurde stijl met veel eenheid en herhaling, zoals de Haussmann-straten in Parijs de gemiddelde burger niet meteen een goed gevoel geeft, integendeel.

In hun boek Cognitive Architecture: Designing for How We Respond to the Built Environment leggen de auteurs uit hoe mensen gezonder en blijer zijn wanneer er een variatie aan soorten gebouwen en stijlen is. Ook werken we beter in een goed ontworpen unieke omgeving in plaats van in het typische anonieme en inwisselbare kantoorgebouw.

"We functioneren het best in een omgeving die verrassingen biedt", zegt Hollander. "We voelen ons verveeld en dus onbehaaglijk, op plekken met grote blokken, lege stukken of enorme muren zonder activiteit of decoratie."

Architectuur in de Europese wijk in Brussel. Beeld Tim Dirven

En dat gevoel heeft een impact op onze hartslag en stressniveaus. Zo toont neurowetenschapper Colin Ellard (University of Waterloo) aan dat met sensoren uitgeruste vrijwilligers tot op die fysieke niveaus neerslachtig en gestrest raakten wanneer ze in een stratenblok wandelden waar een enorme nieuwe modernistische supermarkt was neergepoot en dat ze zich net positief getriggerd voelden in veel hectischer buurten vol winkels en restaurants en soms zelfs 'rommelige' gebouwen. Nabij de supermarkt maakten de deelnemers meer stresshormoon aan en ging het een pak slechter met hun hartslag.

We hebben met andere woorden nood aan visuele opwinding. En dat blijkt minder frivool dan je zou denken. Urbanist Charles Montgomery, ontdekte bijvoorbeeld dat voetgangers in wijken met veel architecturale variatie vijf keer vaker een verloren toerist helpen in vergelijking met voetgangers in wijken met vooral veel 'blokkendozen'.

Viva Las Vegas

"Dé uitdaging bij stedenbouw is zorgen voor verrassing, maar om tegelijkertijd een overdosis zoals in Las Vegas uit te sluiten", zo vat Ellard samen. Op basis van de nieuwste inzichten heeft het American Institute of Architects (AIA) dan ook zes uitdagingen voor architecten vastgelegd. Gebouwen moeten opwindend, comfortabel en boeiend zijn, sociale connectie bevorderen, bewegen door de ruimte makkelijk en aangenaam maken en de zintuigen stimuleren.

Architectuur in de Europese wijk in Brussel. Beeld Tim Dirven

Architect en stedebouwkundige Leo Van Broeck (KU Leuven en medezaakvoerder Bogdan & Van Broeck) is niet verbaasd door de conclusies van neurologie en psychologie over zijn vak.

"Neem de grote gebouwen en landmarks weg in Brussel en je krijgt een griezelig monotone stad met alleen woonwijken. De toeristen in Parijs gaan naar de opvallende plekken zoals Place des Vosges en Trocadéro, niet naar de Haussmann-straten", zegt hij. "Of neem Buenos Aires en Manhattan, waar mensen erg graag komen. Die steden kozen bewust voor variatie in de hoogte van gebouwen. Zo vermijd je het zeedijkeffect zoals aan onze kust. Daarvan weten we dat het een onaangename sensatie geeft."

Kijken naar Barcelona

Van Broeck benadrukt dan ook dat stadsplanning veel belangrijker is dan stijl. "Le Corbusier ontwierp nog plannen waarbij aparte zones werden voorzien voor wonen, werken, vrije tijd. Dat werkt niet", zegt de expert. "Mensen voelen zich het best in wijken waar al die functies vermengd zijn en waar er ook schaalverschillen zijn. Barcelona heeft dat erg goed begrepen."

In ons land verwijst Van Broeck naar de Europese wijk, waarover zijn bureau een studie maakte. "Die wijk is eng omdat de benedenverdiepingen van al die gebouwen afgeplakt zijn met affiches, afgesloten met luxaflex. Mochten daar winkels, crèches en cafés zitten en er voldoende mensen zouden wonen, zou het er plots erg aangenaam kunnen zijn."

Zes uitdagingen voor architecten

Gebouwen moeten:
- opwindend zijn
- comfortabel zijn
- boeiend zijn
- sociale connectie bevorderen
- bewegen door de ruimte makkelijk en aangenaam maken
- zintuigen stimuleren


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden