Zondag 20/09/2020

OpiniePieter Jan Valgaeren

Sexting, dickpics of wraakporno? Naar een betere ‘digitale hygiëne’

Beeld Getty Images/iStockphoto

Pieter Jan Valgaeren is docent mediarecht, verbonden aan PXL en Thomas More Mechelen.

De kans bestaat dat u ze ook ongesolliciteerd in een van uw digitale brievenbussen hebt gekregen: expliciete naaktfoto’s van heren die normaal gezien uw huiskamer opvrolijken via radio of televisie. Even slikken is dat, jawel. Via Whatspp, Facebook, Twitter of Instagram worden de beelden en de daaropvolgende internet-memes, ongezien druk gedeeld. 

Hoewel de traditionele media er amper (of niet) over berichten, is het world-wide-web onverbiddelijk. Verbazing, hoongelach, ongeloof en nog een handvol andere emoties zorgen ervoor dat mensen dit soort content massaal delen zonder stil te staan bij de context, de mogelijke gevolgen of de impact ervan op de betrokken. Om dit te counteren hebben we nood aan meer ‘digitale hygiëne’.

Het verspreiden van naakt blijft natuurlijk een (berekend) risico voor de betrokkenen en maatschappelijk gezien is het ook niet nieuw. De kunstgeschiedenis staat bol van afbeeldingen waarin heren hun mannelijkheid wensten te benadrukken en hun macht, viriliteit en aanzien (ongewenst) op te leggen aan anderen. Doorgaans werden ze vastgelegd door ambachtslui, met zorg en tijd, met oog voor detail en naar de geldende smaak. Vandaag is een dergelijk beeld slechts twee clicks verwijderd van de ‘eeuwigheid’.

Met het groeiende aantal gevallen van sexting, ongewenste dickpicks en wraakporno bleef het maatschappelijk debat hierrond beperkt. Al valt wel aan te stippen dat er (pseudo)wetenschappelijk gezien de laatste jaren heel wat werk verricht is over deze fenomenen.

Laten we even kort stilstaan bij de verschillen en de juridische implicaties. Sexting ontstaan wanneer al dan niet wederkerig en al dan niet consensueel naaktfoto’s en ‘aangebrande’ berichtjes gedeeld worden via de digitale snelweg. Zo lang dit in vertrouwen kan gebeuren, er geen dwang is en één van de partijen niet minderjarig is, lijkt dit fenomeen op het eerste zicht relatief onschuldig. 

Toch zien we de laatste jaren (en met de lockdown) een stijging van gevallen waar het misloopt. Recent onderzoek van Apestaartjaren en Europees onderzoekt toont aan de Vlaamse jongeren meer en meer, zowel actief als passief, met dit soort content te maken krijgen. 

Een ander verhaal is het ongesolliciteerd ontvangen van naaktcontent, in meeste gevallen ‘dickpics’. Zoals u zich mogelijk in uw koffie verslikte bij het ontvangen van bovenvermelde foto’s, zo voelen sommige vrouwen zich wanneer ze hun mailbox nog maar opendoen. Meermaals deden vrouwelijke nationale en internationale sterren hun beklag over al dat onfraais in hun mailbox. 

Het versturen ervan an sich is niet strafbaar, behalve als dit zo frequent gebeurt dat men het kan classificeren als (digitale) stalking. Het openbaar maken van deze foto’s als reactie is dan weer problematisch, want dat valt te kwalificeren als wraakporno (het verspreiden van naakt- of seksueel getinte beelden verspreiden zonder toestemming van de persoon die op deze beelden wordt afgebeeld). 

Sinds 1 juli 2020 stelt de Belgische wetgever dit expliciet strafbaar met straffen tot 5 jaar cel en een boete tot 10.000 euro, waarbij ‘kwaadwillig opzet’ gezien wordt als verzwarende omstandigheid. De persoon die deze bal aan het rollen bracht (no pun intended) kan zich dus verwachten aan een stevige sanctie, zowel strafrechtelijk als wat betreft de mogelijke bijkomende burgerlijke vorderingen. De uitzondering dat we hier te maken hebben met ‘publieke personen’ waarvoor het ‘recht op afbeelding’ minder strikt geïnterpreteerd dient te worden, lijkt hier niet van toepassing.

Kan u, indien u deze foto’s gedeeld heeft met uw vriendinnen, de whatsApp groep van de voetbal of die van het lokale café, hiervoor strafbaar gesteld worden? In principe wel, al weet u ook dat in dit geval politie en gerecht wel anderen dingen aan hun hoofd hebben, en met geëncrypteerde platforms als WhatsApp is het bovendien quasi onmogelijk om deze content te traceren tot bij alle (eind)gebruikers.

Net daar komt onze eigen ‘digitale hygiëne’ naar boven. Ondertussen blijkt dat sexting een deel van onze maatschappij geworden is, en deze zaak toont aan dat het niet alleen gebezigd wordt door jongeren maar dat ook bekende en mindere bekende heren die nog in de fleur van hun leven zijn, zich graag eens van hun digitale ‘beste kant’ laten zien. Vandaar dat we ons goed moeten bezinnen hoe we met dit soort van content omgaan. 

Juridisch gezien zijn de middelen (tegen massale verspreiding) te beperkt. Net daarom is het belangrijk dat in de ‘digitale openbare ruimte’ we voor onszelf een aantal ‘hygiënische regels’ vastleggen. Je poets je tanden voor jezelf en voor de ander, net zoals je dat ook verwacht van je gesprekspartner. Of vergelijk het met het dragen van een mondmasker, een verplichting die zowel jezelf als de ander moet beschermen. Denk na wat je deelt, hoe groot de verleiding ook kan zijn. De impact ervan op anderen is vele keren groter dan je inschat. Sommige dingen zijn gewoon privé, en behoren zo ook te blijven. Het fundamentele debat rond privacy voer je niet alleen met providers als Facebook of Google, maar vooral ook met jezelf.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234