Woensdag 13/11/2019

Proces-Abdeslam

Salahs toekomst: haatprediker

Douglas De Coninck Beeld RV

Douglas De Coninck is redacteur bij De Morgen

Het enige resterende levensperspectief voor Salah Abdeslam, dat is nu wel duidelijk, is haatprediker worden. Het icoon van 13/11 dat niet eens wilde opstaan voor zijn rechters. Toch toonde dit proces ook aan dat het niet per se zo hoeft te gaan.

Maandagochtend.

- “Wilt u rechtstaan?”

- “Ik ben moe.”

En zo viel het doek over de ambities van Sven Mary om de geschiedenis in te gaan als nieuwe Jacques Vergès, advocaat van de onverdedigbaren. Die altijd verwees naar Hippocrates: “Ik verdedig niet de ziekte, ik verdedig de zieke.”

Dat was het plan. Het plan was ook doorgepraat. Wat Salah Abdeslam nou juist ging zeggen, dat was niet helemaal helder. Het idee achter de draconische maatregelen om hem vanuit Rijsel naar Brussel over te brengen, was dat hij op zijn minst overeind zou komen en via een ondervraging door voorzitster Marie-France Keutgen voor de allereerste keer  de dialoog aangaan met de samenleving die hem een sociale woning, gratis ziekenzorg en (gelegenheid tot) onderwijs schonk.

Défense de rupture

Het ging op dit proces louter om een schietpartij, met op geen van de aangetroffen wapens een DNA-spoor van Salah. Alles wijst erop dat hij en zijn maatje die bewuste 15 maart 2016 snel doorhadden dat er weinig te winnen viel bij een vuurgevecht met de speciale eenheden (CGSU), zeker nadat de enige geoefende schutter onder hen al na vijf minuten was geraakt, en er dus weinig anders opzat dan te rennen.

Er was naast de eerder wankele aanklacht van 'poging tot moord' ook 'bezit van verboden wapens in een terroristische context', maar vanuit het oogpunt van Mary viel er best wat te rapen. Hij had ook nog een procedurefout in gedachten. Kon eigenlijk niet misgaan. Al wat zijn cliënt hoorde te doen, was een net jasje aantrekken (wat hij deed), rechtstaan en antwoorden met “ja mevrouw”, “nee mevrouw”.

Salah Abdeslam koos totaal onverwacht voor een défense de rupture: de verdachte laat duidelijk verstaan dat hij de legitimiteit van de rechtbank niet erkent. Zo’n strategie hoefde een bewonderaar van Vergès als Mary op zich niet af te schrikken, maar het is vast wel verdomd sneu als je wekenlang dag en nacht in wetboeken en jurisprudentie hebt zitten wroeten op een strategie die de autoriteit en de procedures van deze rechtbank juist wel erkent.

Toekomst: haatprediker

Salah Abdeslam is nu terug in Frankrijk en zal daar vast wel een andere raadsman vinden die zich graag gespiegeld wil zien aan Vergès en zich door Salah voor de gek wil laten houden. Hij heeft lak aan alles. Er valt te vrezen dat hem ook geen andere keuze rest.

Het joch is al bijna twee jaar een product van hoe het Franse gevangeniswezen omgaat met die enige dader van 13 november die levend werd gevat. Hij is nog altijd pas 26. Het enige perspectief dat hem rest, bestaat uit vier muren en eens per dag een wandelingetje. Hij, survivant de 13/11. Iemand voor wie men in de gevangenis een stap opzijzet. Van wie elke beetje pientere gedetineerde denkt: “Als ik ooit bevriend met hem kan worden, goh, dan kom ik vrij, schrijf ik een boek, en word ik rijk als de zee diep is!”

Dat maakt het zo wrang. In de rechtszaal zit je te staren naar een idioot wiens enige verdere levensdoel er enkel nog in kan bestaan iemand te worden als Djamel Beghal, de haatprediker die de broers Chérif en Saïd Kouachi en Amedy Coulibaly in de gevangenis het hoofd op hol praatte.

Naast hem zat dan Sofien Ayari, de Tunesiër, ook pas 24. Hij kwam wel overeind, zei wel “ja mevrouw”, “nee mevrouw”. Ook Ayari leeft in een biotoop, in zijn geval de gevangenis Lantin, die hem constant doet balanceren tussen de rupture en dialoog, het risico om binnen de gevangenismuren het label van verrader of ongelovige op zich te krijgen.

Zijn advocaat Isa Gultaslar, donderdag: “Het heeft ons tijd gekost om zijn vertrouwen te winnen. Na een poosje is er dan een vorm van respect ontstaan. Ik citeer uit een verhoor van mijn cliënt bij onderzoeksrechter Panou, maart 2017: ‘Waarom ik IS heb verlaten en naar Europa ben gekomen? Dat is ingewikkeld. Wat ik nu zeg, zeg ik niet aan iedereen. Alles is zo hard, daar. Of ik spijt heb? Ja, natuurlijk. Waarom keerde ik terug? Ik weet het niet. Met wat afstand zie ik dingen anders. Ik hoop op een dag vrij te komen. Er is natuurlijk veel dat ik wil. Mijn leven veranderen. Maar dit vertellen aan een rechter doet eigenlijk al afbreuk aan wat ik wil zeggen.’”

Dat maakte dit proces zo wrang. Er zijn wij, wij en onze comfortzone, gretig scrollend naar elk op dat proces uitgesproken woord. En er zijn gevangenissen waar dat ook gebeurt, maar waar heel andere wetten gelden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234