Zondag 21/07/2019

Opinie

Ruim een kwarteeuw geleden pacificeerde Jean-Luc Dehaene Brussel door alle potentiële onruststokers een job te geven

Rolf Falter is historicus en ex-Wetstraatjournalist. Hij is auteur van België, een geschiedenis zonder land en De geboorte van Europa dat begin september verschijnt.

Rolf Falter Beeld photo_news

De scandalitis rond de Brusselse mandaten, die nu ook heel Franstalig België in een crisis stort (en dus België), is geen toeval maar eerder geprogrammeerd. Ruim een kwarteeuw geleden pacificeerde Jean-Luc Dehaene na twintig jaar geruzie het gewest, onder meer door alle potentiële onruststokers een job te geven.

Tien jaar geleden krikte toenmalig cdH-voorzitster Joëlle Milquet, via een subtiel driebandspel met Bart De Wever, de Parti Socialiste in de rooms-blauwe meerderheid die Yves Leterme toen wilde vormen. Dat leverde vijf jaar van de diepste communautaire crisis ooit in dit land op. Als Milquets opvolger Benoît Lutgen nu die in vreselijke pijnen gesmede band verbreekt, kan het niet anders dan dat het land davert.

Jean-Luc Dehaene en de partijvoorzitters tijdens de regeringsonderhandelingen in 1988. Beeld Photo News

Zoek de oorzaak daarvoor niet zozeer bij de PS: die staat in het vizier, omdat zij als grootste partij van de ijzeren wet geniet die bij evenredige vertegenwoordiging de relatief grootste formatie ruimschoots de helft van de mandaten toekent. De oorzaak van de politieke crisis is in het jongste verhaal eerder Brussel, en de manier waarop het geregeerd wordt, met ook ingewikkelde vertakkingen naar Franstalig België toe.

Struikelsteen voor elke staatshervorming

Wat begon als een onthulling rond zitpenningen bij een daklozenorganisatie, is uitgedijd tot het blootleggen van een verbijsterend netwerk van onwezenlijk veel mandaten en vergoedingen voor de nochtans zo al niet schaarse Brusselse politieke mandatarissen. De nuchterheid gebiedt echter te zeggen dat dit ooit zo gewild is geweest.

Een kwarteeuw geleden was Brussel al twintig jaar lang de grootste struikelsteen van elke staatshervorming. Met zijn kwart van de kiezers in Franstalig België, zijn hoge symbolische waarde in Vlaanderen en zijn eigen communautaire spanningen – de Vlamingen vreesden van de politieke kaart geveegd te worden, de Franstaligen wantrouwden de Vlamingen na hun verdrijving uit het Vlaams onderwijs – kon elk oppositielid de boel op stelten zetten door gewoon de communautaire demonen op te roepen. Telkens weer moest gevreesd worden dat de soms grimmige knokpartijen van het verre Voeren naar de hoofdstad konden overwaaien.

Er was een Jean-Luc Dehaene nodig om de Brusselse knoop te herknopen. Met Philippe Moureaux (PS) tekende hij onder premier Martens in 1988 eindelijk het Brussels Gewest uit. Dat liet de gemeentebesturen en hun vele intercommunales quasi onaangeroerd, op de waarborg voor de Vlamingen van minstens een schepen na. Daarbovenop kwam wel het uitermate ingewikkelde gewestbestuur (met toen 75 parlementsleden, verspreid over 4 parlementaire structuren). Dat nam ook de in 1970 gecreëerde Agglomeratie (met de na de brand van de Innovation gereorganiseerde brandweer) over, maar niet echt veel bevoegdheden van de gemeenten. Het palmares van dat gewest inzake de voornaamste problemen – werkloosheid, Franstalig onderwijs, mobiliteit – is daarom vrij schraal gebleven.

Grote doel: effectief Brussels bestuur

De oplossing was cynisch. Beter een onafgewerkte structuur dan geen. Laat wat bestaat bestaan. Creëer voldoende mandaten waarmee je iedereen tevreden kan houden. Hoop zo dat de communautaire spanning verdwijnt. Dat laatste is inderdaad zo goed als gebeurd, op wat sporadisch vliegtuiglawaai na.

De prijs, dat besefte men ook, was een afzwakking van de democratische controle. Enkel uitermate doorgewinterde professionals kunnen de Brusselse politieke mechanismen begrijpen en bespelen. Zelfs de eerste ministers en partijvoorzitters van dit land kennen de regels van dat spel niet. De ijle hoop toen was dat men na een tijd – een jaar of twintig – het vermogen zou vinden om de structuren te verbeteren, eens de communautaire rust was teruggekeerd.

Dat dit, met zoveel belangen, niet vanzelf ging gebeuren, kon men weten. Vandaar dat men nu in het gedruis van de instorting is beland. De weg naar beter bestuur zal even onvermijdelijk via structuurwijzigingen verlopen, die men met een groot woord ‘staathervorming’ moet noemen. Als de communautaire pacificatie nog even blijft doorlopen, hoeft dat geen traditioneel Belgisch drama te worden. Misschien volstaat het even bij de buren te gaan kijken hoe men daar een stad van een miljoen en een stadsgebied van twee miljoen inwoners bestuurt. Denk Keulen en Berlijn, of groter, Parijs en Londen. In ieder geval grote steden die georganiseerd zijn op basis van een stevig overkoepelend bestuur en de oude gemeentelijke entiteiten met geringere bevoegdheden.

Dat zou meer transparantie, echte oppositie en finaal meer democratie moeten opleveren, als middelen naar het echte doel: een Brussels bestuur dat erin slaagt de grote problemen van de stad enigszins aan te pakken. Daarbij mogen – dat moet ook gezegd worden – de verantwoordelijken gerust ferm betaald worden, want het is a hell of a job.

Wees echter vooral voorzichtig. Zijn de communautaire demonen van weleer weg, nu communautair geïnspireerde partijen nog altijd 16 van de 89 Brusselse zetels bezetten? Is het multiculturele net, of soms net niet, beheersbaar zoals in New York, Londen of Parijs?

Een zuurstofkuur voor de Brusselse instellingen – met een steviger gewest ten koste van de gemeenten – is gewenst. Maar misschien loopt ze na tien, vijftien jaar op een nieuwe, vuur-versmachtende sproeiregen van mandaten uit. Politiek is een fragiele wetenschap, zeker in een samenleving vol breuklijnen. En vergeet nooit dat de naam Brussel van ‘nederzetting bij het moeras’ komt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden