Woensdag 29/01/2020

Opinie

Rode Kruis-Vlaanderen: ‘Wat we doen in Tanzania, werkt niet. Dus passen we ons aan’

Twee van de drie winnaars van de Nobelprijs voor Economie, Abhijit Banerjee en Esther Duflo. De derde winnaar, Michael Kremer, ontbreekt. Beeld Photo News

Tiene Lievens is manager internationale samenwerking van Rode Kruis-Vlaanderen

Wat we doen, werkt nietDat is onze vaststelling op basis van het wetenschappelijk onderzoek dat we doen in Tanzania. We zitten in het midden van ons hygiënepromotieproject, anderhalf jaar na de start, en zien dat onze werkwijze er voorlopig nog niet voor zorgt dat meer mensen hun handen gaan wassen.

Abhijit Banerjee, Esther Duflo en Michael Kremer winnen de Nobelprijs voor Economie met hun werk rond wetenschappelijk onderbouwde armoedebestrijding. Eigenlijk lijkt het de logica zelve: als je iets doet, dan moet bewezen zijn dat het werkt. Als je miljoenen euro’s aan iets uitgeeft, dan wil je toch zeker zijn dat het impact heeft?

Bewezen of bewijzen

Binnen ontwikkelingssamenwerking is dat echter nog niet zo normaal. Veel dingen lijken goed, zeker in omstandigheden waarin er grote noden zijn. Maar iets doen omdat het goed lijkt of omdat het altijd zo gedaan is, is natuurlijk niet de juiste motivatie. In de jaren 50 raadde men aan om baby’s op hun buik te laten slapen opdat ze dan niet zouden stikken in hun braaksel. Dat lijkt logisch, maar uiteindelijk stierven er door die buiklig meer baby’s aan wiegendood dan er gered zijn door niet in hun braaksel te stikken.

In de wereld van ontwikkelingssamenwerking, waar de middelen zo schaars zijn, is het des te belangrijker om zeker te weten dat je initiatieven effectief werken. Dat is het vertrekpunt voor alle activiteiten van Rode Kruis-Vlaanderen. We willen evidence-based werken. Met andere woorden: als we iets doen, is het wetenschappelijk bewezen dat het werkt of, als er nog geen bewijs voorhanden is, dan draagt het project bij aan de bewijsvorming.

Wetenschappelijk onderzoek

Dat doen we samen met het Centre for Evidence-Based Practice van Rode Kruis-Vlaanderen. Daar zijn tien onderzoekers continu bezig met het synthetiseren van bestaand wetenschappelijk bewijs of met het opbouwen van nieuw wetenschappelijk bewijs rond onderwerpen zoals rampenparaatheid, eerste hulp, hygiënepromotie en bloedvoorziening. Dat gaat over gecontroleerde studies waarbij de impact van een bepaalde interventie of programma wordt gemeten door op een willekeurige manier bepaalde deelnemers de interventie te geven, en andere deelnemers niet.

Zo heeft Rode Kruis-Vlaanderen op basis van wetenschappelijk onderzoek vastgesteld dat een van de nieuwere methodes die het in Tanzania gebruikt om de bevolking bewust te maken van het belang van handen wassen, om zo kindersterfte door diarree tegen te gaan, na anderhalf jaar nog geen significante verbetering heeft gebracht in vergelijking met de klassieke methode voor hygiënepromotie.

De extra inspanningen en investeringen die we daar doen om kindersterfte door diarree tegen te gaan, renderen dus (nog) niet. We investeren met andere woorden geld en middelen in iets waarvan we niet kunnen bewijzen dat het werkt. Voor ons is dat het sein om onze interventiemethode aan te passen en te zoeken naar een manier die verbetering kan brengen die wetenschappelijk, en dus statistisch significant, kan worden aangetoond. Laat dat nu net zijn waar ook kersvers Nobelprijs-winnaar Esther Duflo en haar team terecht op hameren.

Geen boos twitterende Tanzanianen

Je kan je afvragen waarom het idee van wetenschappelijk onderbouwde ontwikkelingssamenwerking nog geen algemene ingang heeft gevonden. Wel, ten eerste: het is niet gemakkelijk. Het vergt kennis, is tijdrovend en kostelijk. Anderzijds, en minstens even belangrijk, is niemand écht vragende partij. Als iemand een koffiemachine koopt die later niet blijkt te werken, dan gaat die klagen bij de klantendienst, negatieve reclame maken via onder meer sociale media en zeker niet opnieuw een koffiemachine van hetzelfde merk kopen. De producent van de koffiemachine zal er dus alles aan doen om goed functionerende koffiemachines te verkopen. Als Rode Kruis-Vlaanderen aan hygiënepromotie doet in Tanzania zonder aangetoond effect op het gedrag van de mensen in het dorp, dan zal er (bijna) geen haan naar kraaien. De Tanzanianen zelf, de ‘begunstigden’, hebben geen kanalen om te klagen over het werk van Rode Kruis-Vlaanderen.

Grote investeerders zoals overheden en bedrijven baseren zich vaak op de traditionele metingen om te weten of hun steun doeltreffend was (zoals: hoeveel mensen wassen hun handen aan het begin van het project en hoeveel aan het einde?). Metingen die nochtans geen causaal verband impliceren. Of de schenker denkt dat zijn financiële hulp goed wordt besteed omdat onafhankelijke evaluaties op niet-wetenschappelijk onderbouwde wijze de absolute toename in het aantal ‘handenwassers’ aanduiden. Maar deze conclusies zijn niet veelzeggend, want niets bewijst dat het project effectief voor deze toename heeft gezorgd.

Daarom is deze Nobelprijs voor Economie méér dan een terechte erkenning voor waardevol wetenschappelijk onderzoek. Deze Nobelprijs is een krachtig signaal voor de samenleving én voor hulporganisaties om wetenschap en ontwikkelingssamenwerking hand in hand te laten gaan. Om de non-profitsector, die in de basis ageert vanuit het hart, vorm te geven met de ratio van de wetenschap. En om regeringen, investeerders, de bedrijfswereld en andere grote geldschieters een beargumenteerde keuze te laten maken voor de projecten die ze steunen. Opdat hun geld aantoonbaar doeltreffend wordt besteed. Want op het einde willen we allemaal hetzelfde: zo veel mogelijk mensen helpen.

Tiene Lievens. Beeld rv
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234