Vrijdag 05/03/2021

OpinieVeerle Van Vlierberghe

Psychologische zorg moet ook in woon-zorgcentra een basisrecht zijn

'We moeten het dringend hebben over een structurele aanpak van de psychische noden van ouderen in woon-zorgcentra', schrijft de auteur. Beeld Photo News
'We moeten het dringend hebben over een structurele aanpak van de psychische noden van ouderen in woon-zorgcentra', schrijft de auteur.Beeld Photo News

Veerle Van Vlierberghe is ouderenpsycholoog, verbonden aan het Vlaamse project Eerstelijnspsychologische Functie Ouderen in Leuven.

Nu de coronacijfers pijlsnel de hoogte ingaan, is het weer met een bang hart uitkijken naar de situatie in de woon-zorgcentra. Zowel qua besmettingen, als qua impact op het welzijn van de bewoners. Toch mis ik het bredere debat. Al voor corona namen maar liefst 8 op de 10 bewoners antidepressiva, psychofarmaca of slaap- en kalmeermiddelen. We moeten het dringend hebben over een structurele aanpak van de psychische noden van ouderen in woon-zorgcentra.

Miskende psychische problemen

“Nee, ik kom niet mee naar de activiteit. Ik voel me niet goed, mijn buik doet weer pijn. Ik ga wat rusten.” “Weet ge, als ik morgen niet zou wakker worden, zou ik dat eigenlijk niet eens zo erg vinden. Dan is het tenminste allemaal gedaan.” Wie deze woorden uit de mond van een tiener hoort, schiet waarschijnlijk meteen in actie. Want als iemand in de fleur van zijn leven zo’n uitspraken doet, moet er snel iets gebeuren. Gesprekken op school en met de ouders, psychologische hulp en mogelijk ondersteunende medicatie opstarten. Maar wat als deze uitspraken komen van een weduwe van 87 die in een woon-zorgcentrum woont? Hoe reageer je dan? Waarschijnlijk zal je uitspraken doen als “Ach, kop op!”, “Allez, je moet toch eens buiten komen” of “’t Zal wel over gaan”.

Met de kopzorgen of psychische problemen van ouderen gaan we anders om dan met die van jongere generaties. Nochtans blijkt uit de Nationale Gezondheidsenquête dat 1 op 10 van de 75-plussers aangeeft in het laatste jaar een depressie doorgemaakt te hebben. Dat cijfer ligt 40% hoger dan het gemiddelde voor de algemene bevolking.

En toch is de kans veel kleiner dat er voor deze vrouw psychologische hulp beschikbaar is. Amper 5% van de 75-plussers die met depressie kampen, krijgen psychologische ondersteuning. Terecht pleit de campagne ‘Kopzorgen verdienen zorg’ van de Vlaamse Ouderenraad dus voor meer aandacht voor het mentaal welzijn van ouderen, zowel thuis als in woon-zorgcentra.

Veel pilletjes, weinig therapie

Mogelijks zal de dame uit bovenstaande situatie wel antidepressiva voorgeschreven krijgen, of dient men haar bij onrust een kalmeermiddel toe. Maar liefst 4 op 10 bewoners van woon-zorgcentra nemen antidepressiva, en als we slaap- en kalmeermiddelen en andere psychofarmaca erbij rekenen, gaat het om 8 op 10 bewoners.

Een depressie bij ouderen is nochtans net zo goed behandelbaar met therapeutische interventies. Die zijn minstens even effectief als medicamenteuze ondersteuning. Bovendien geven ouderen bij bevraging aan psychotherapie te verkiezen boven medicatie.

En toch is een psychologische functie in een woon-zorgcentrum nog steeds geen vanzelfsprekendheid. Uit een bevraging van het Vlaams Overlegplatform Geestelijke Gezondheid - regio Vlaams-Brabant bij de Vlaams-Brabantse woon-zorgcentra in 2019 blijkt dat slechts de helft van hen een psycholoog inschakelt.

In 1 woon-zorgcentrum op de 2 kunnen bewoners dus niet rekenen op de hulp van een psycholoog of van iemand die door een psycholoog is opgeleid om hen te helpen met het verwerken van verlieservaringen en psychische problemen.

Confronterende verlieservaringen

Die verlieservaringen mogen we niet onderschatten. Hoe warm de zorg en leefomgeving die het woon-zorgcentrum biedt ook is, voor veel mensen blijft het een fase in hun leven waarop ze geconfronteerd worden met verlies. Niet meer op kunnen gaan en staan waar je wilt, niet langer in je vertrouwde huis en buurt wonen, rouwen om mensen die je dierbaar zijn, en geen perspectief meer op tal van gezonde, beloftevolle jaren om dromen in vervulling te doen gaan.

Verlieservaringen ombuigen in een verhaal van veerkracht en levenskwaliteit vergt heldenwerk. Eerst en vooral van bewoners zelf, en van iedereen om hen heen: familie, vrienden, en de zorgverleners die elke dag opnieuw het beste van zichzelf geven. Maar in veel gevallen vraagt die oefening eveneens professionele psychologische zorg.

Die professionele begeleiding is niet enkel cruciaal voor bewoners. Ook zorgverleners en mantelzorgers maken moeilijke momenten door. Zij zijn ook gebaat bij een luisterend oor, of met begeleiding over hoe ze met bepaalde situaties en noden kunnen omgaan. Woon-zorgcentra zijn zelf alvast vragende partij: amper 1 op de 20 bevraagde woon-zorgcentra denkt geen nood te hebben aan een psychologische functie.

Waar knelt dan het schoentje? De centra die niet samenwerken met een psycholoog, geven voornamelijk financiële redenen aan. De psycholoog hoort niet bij het ‘verplichte basispersoneel’, en dus komt er geen financiering voor hen. Bewoners nog meer doen betalen, is door de hoge prijzen ook geen optie.

Directies staan dus voor een moeilijke keuze. Haalt men psychologische hulp in huis, dan gaat dat ten koste van andere vormen van zorg, zoals een extra ergotherapeut of maatschappelijk werker, die minstens even belangrijk zijn.

De impact van corona

De stijgende coronacijfers luiden opnieuw een moeilijke periode in, zeker voor de woon-zorgcentra. Bewoners, mantelzorgers en zorgverleners verkeren er al maanden in een moeilijke situatie die allicht nog maanden zal aanhouden. Geen uitstapje om de batterijen op te laden, geen verzetje in de cafetaria en geen knuffel van de (klein)kinderen. Het wordt terug zwaar. Dat is zeker.

Terecht zijn we bezorgd over de impact daarvan op bewoners. En terecht gaat er nu aandacht naar het welzijn en de veerkracht van de zorgverleners en mantelzorgers doorheen hun uitputtingsslag.

Tegelijk moeten we het ook over het structurele verhaal hebben. Want reeds lang voor de pandemie ons land aandeed, worstelden onnoemelijk veel ouderen met hun psychisch welzijn. En al te lang deden we die depressieve gevoelens af als een banaal ouderdomsverschijnsel waar we ons bij moeten neerleggen. Het wordt tijd dat we daar anders mee omgaan en ouderen de psychologische hulp bieden die ze verdienen. Worstelen met je welzijn mag op geen enkele leeftijd ‘normaal’ zijn.

De existentiële en psychologische noden van ouderen in een zware zorgsituatie vragen om meer dan goede basiszorg, en om meer dan een warm moment. Ze vragen om een doortastend beleid dat van psychologische zorg een basisrecht maakt. Op elke leeftijd, en in elke levensfase. Want ook hun kopzorgen verdienen zorg.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234