Zondag 28/11/2021
Mark Elchardus. Beeld DM
Mark Elchardus.Beeld DM

ColumnMark Elchardus

Politiek is een hard beroep, weet Sammy Mahdi

Mark Elchardus is emeritus professor sociologie aan de Vrije Universiteit Brussel (VUB). Zijn bijdrage verschijnt tweewekelijks, afwisselend met Vincent Stuer.

Het migratie- en asielbeleid is een mislukking. Het kreeg vorm in de periode 2015-2019, en werd sterk bepaald door een samenspel van mensensmokkelaars en voorstanders van open grenzen (Hugo Brady, oud-adviseur onder Europees raadsvoorzitter Tusk, publiceerde deze week een scherpe analyse op geopolitique.eu). Het resultaat is een nog steeds gebrekkige grensbewaking, toenemend misbruik van asiel, falend terugkeerbeleid en een aanzwellende bevolking illegalen.

Dat falen is tragisch. Mensen worden ertoe aangezet de dure en gevaarlijke tocht naar Europa te ondernemen en de asielaanvraag te misbruiken. De tocht naar Europa is hen niet zelden fataal. Omdat kinderen gemakkelijker verblijfsrecht krijgen en dan het gezin kunnen laten overkomen, worden zij onbegeleid vooruitgestuurd. Als zij dat al overleven, houden zij er levenslange trauma’s aan over. Mensen ondernemen die tocht omdat zij weten dat wie levend in Europa geraakt, er nagenoeg zeker kan blijven, recht op asiel of niet. Daarom en omdat zij een al te rooskleurige voorstelling hebben van wat hen hier wacht, wagen zij hun leven en dat van hun kinderen, onttrekken zij kapitaal en talent aan landen die deze hard nodig hebben en voegen zij zich bij de miljoenen die in Europa miserabele en ontwrichtende levens leiden. De gelukkigen onder hen voegen zich bij een uitgebuite onderklasse waarvan de verdedigers van open grenzen, niet wars van enig cynisme, beweren dat zij het leven goedkoper maakt.

Illegale migratie bevorderen geldt nu in een aantal middens als een blijk van progressiviteit en menslievendheid. Dat op de tocht naar Europa duizenden mannen, vrouwen en kinderen verdrinken, verandert daar blijkbaar niets aan. Het is als een gruwelijk bloedspel. Wie zijn hebben en houden, zijn leven en dat van zijn kinderen waagt en Europa bereikt, wint de prijs: kan er blijven.

Wie is nu eigenlijk menslievend? Degenen die dit bloedspel bevorderen of degenen die zich inspannen om er een einde aan te stellen?

Er is het lijden van de mensen die de tocht overleven en toch geen plaats vinden in Europa. Dat lijden kan worden uitgebouwd tot spektakel, bijvoorbeeld met een hongerstaking en migranten die hun mond toenaaien. Je hebt dan de mensen die van oordeel zijn dat wie er dat voor over heeft, een verblijfsvergunning verdient. Het is moeilijk, geconfronteerd met het spektakel van dat lijden – een ware pornografie van het lijden als naald en draad door de lippen gaan –, toch ‘neen’ te zeggen, geen massaregularisatie toe te staan omdat het risico te groot is dat daarmee meer leed wordt veroorzaakt dan gelenigd.

Ecolo en de PS willen de hongerstaking en de dichtgenaaide monden aangrijpen om regularisaties af te dwingen. Staatssecretaris Sammy Mahdi (CD&V) verzet zich daartegen. Hij beschouwt de hongerstaking als een vorm van chantage. Hij houdt de langere termijn voor ogen, wil de moordende en uitzichtloze illegale migratie verminderen, niet bevorderen, ook al veronderstelt dat op korte termijn een ogenschijnlijk ‘harde’ opstelling. Zelden staan twee botsende opvattingen van wat menselijk is zo scherp tegenover elkaar.

Om het verschil tussen beide te begrijpen verwees Fouad Gandoul onlangs (De Tijd, 18/6) naar het onderscheid dat de socioloog Max Weber maakte tussen Gesinnungsethik (overtuigingsethiek) en Verantwortungsethik (verantwoordingsethiek). Ecolo en de PS zouden handelen uit overtuiging: men helpt mensen in nood, hier en nu. Mahdi handelt vanuit verantwoordelijkheidsbesef: men houdt rekening met de gevolgen van beslissingen en doet wat nodig is om lijden nu én op lange termijn te minimaliseren.

Voor individuen, geconfronteerd met lijden, is het moeilijk om aan de lange termijn te denken. De emoties zeggen: help, hier en nu. Voor politici zou dat anders moeten zijn. In het essay waarin hij het onderscheid tussen overtuigingsethiek en verantwoordingsethiek maakte, liet Weber daarover geen twijfel bestaan: “Uiteindelijk zijn er maar twee doodzonden op het gebied van de politiek: onzakelijkheid en onverantwoordelijkheid”. Ecolo en de PS gedragen zich politiek onverantwoordelijk en zij verliezen de kern van de zaak uit het oog: een degelijk migratie- en asielbeleid dat een einde stelt aan het bloedspel door betere grensbewaking, snellere asielprocedure, een doeltreffender terugkeerbeleid en geen regularisaties. Dit is nagenoeg zeker ook het beleid dat een meerderheid van de bevolking wil. Er is verantwoordelijkheidsbesef en veel moed nodig om mensensmokkelaars te bestrijden en illegale migratie te ontmoedigen.

Als samenleving hebben we baat bij mensen die emotioneel bewogen worden door leed. Maar de wereld wordt enkel beter van politici die hun emoties bedwingen, zich zakelijk en verantwoordelijk gedragen. Een hard beroep.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234