Maandag 28/11/2022

OpinieLudo De Brabander

Politici, stap af van de heersende oorlogshysterie

Oekraïense soldaten op oefening in de streek rond Odessa.  Beeld via REUTERS
Oekraïense soldaten op oefening in de streek rond Odessa.Beeld via REUTERS

Ludo De Brabander is co-auteur van Als de NAVO de passie preekt (EPO, 2009) en auteur van Weg van oorlog (EPO, 2019).

Ludo De Brabander

De spanningen tussen de VS/NAVO en Rusland – twee kernwapenmachten – nemen alarmerende proporties aan. De NAVO houdt halsstarrig vast aan de ‘open deur’-politiek om Oekraïne in de militaire alliantie op te nemen. Rusland ziet dat als een rode lijn en spreekt van een zware inbreuk op zijn veiligheidsbelangen. Het spierballengerol aan beide zijden verhoogt het risico op een militaire confrontatie. Niemand, niet in Oekraïne, niet in Rusland, niet in het Westen, heeft belang bij het uit de hand lopen van de militaire logica die nu heerst.

In het Westen lijkt de consensus dat Rusland de grote boosdoener is. Nochtans heeft de NAVO ook veel boter op het hoofd in de lange voorgeschiedenis die aan de huidige spanningen voorafgaat. Die begint aan de vooravond van de Duitse hereniging (3 oktober 1990). Om de Sovjet-troepen in de DDR tot aftocht te bewegen, beloofden tal van westerse leiders Sovjet-leider Gorbatsjov dat de NAVO niet zou uitbreiden richting Oost-Europa. Dertig documenten in het online National Security Archive van de Washington-universiteit tonen dat de verzekering om niet uit te breiden Gorbatsjov over de streep trok om in te stemmen met de Duitse hereniging. Toen vonden deze westerse leiders dat een NAVO-uitbreiding de Russische veiligheidsbelangen in gevaar zou brengen, de huidige positie van Moskou.

Desondanks kende de NAVO verschillende uitbreidingsrondes, tot groot ongenoegen van Rusland dat wil vermijden dat met Oekraïne erbij de gemeenschappelijk grens met de NAVO 3.200 kilometer lang wordt. De huidige crisis, het uitbreken van de oorlog in Oekraïne en de annexatie van de Krim hadden met andere woorden voorkomen kunnen worden, moest de NAVO in 2008 de deur niet zo lichtzinnig hebben opengezet voor Oekraïne en Georgië. Dat dit een slecht idee was, vonden ook verschillende NAVO-lidstaten, waaronder Duitsland, Frankrijk en België. Premier Fillon verklaarde toen in de Franse pers: “Frankrijk is tegen de komst van Georgië en Oekraïne in de NAVO” omdat dit “het verkeerde antwoord is op de machtsverhoudingen in Europa en tussen Europa en Rusland”. De VS duwden door, ten koste van de verstandhouding met Rusland. De NAVO bouwde daarop de relaties met Oekraïne uit, stopte het land voor miljarden aan wapens toe en houdt er geregeld gezamenlijke militaire manoeuvres. Vorig voorjaar was dat met 11.000 troepen en in de lente met maritieme manoeuvres tot dicht bij Russische wateren, wat tot gevaarlijke incidenten leidde.

Hoe uit de impasse geraken? Rusland deed een reeks voorstellen in twee teksten (een verdrag met de VS en een akkoord met de NAVO), met als belangrijkste breekpunt een stopzetting van de NAVO-uitbreiding. Stel dat de NAVO op dat punt zou toegeven, dan is de kans groot dat én de spanningen stoppen én de oorlog in Oekraïne kan worden beëindigd. Dat lijkt me meer dan de moeite waard. De NAVO kan bijvoorbeeld Rusland tegemoet komen door formeel een voorlopig moratorium op uitbreiding voor te stellen, om daarna te onderhandelen over een definitief statuut voor Oekraïne. Bijvoorbeeld als neutrale staat met veiligheidsgaranties van beide kampen.

Zo moeilijk kan dat toch niet zijn? De VS hanteren immers nog altijd de Monroe-doctrine onder dewelke geen buitenlandse machten in de eigen ‘hemisfeer’ (term van Kennedy) worden getolereerd. Stel je de reactie van de VS voor indien Mexico een militair pact zou sluiten met Rusland of China, met gezamenlijke manoeuvres, wapenleveringen en de oprichting van militaire posten.

Ondertussen misbruikt de NAVO sinds 2014 de Oekraïne-crisis om de militaire uitgaven te laten stijgen ook al zijn de militaire machtsverhoudingen erg ongelijk. Het gezamenlijke budget van de NAVO-lidstaten is bijna 20 keer groter (1.049 miljard dollar) dan dat van Rusland (61 miljard dollar). Duitsland op zijn eentje is op weg om Rusland op dat vlak in te halen. De Belgische regering volgt slaafs de NAVO en besliste vrijdag om het defensiebudget tegen 2030 te laten groeien naar 1,54 procent van het bbp. Dat is gespreid over de volgende acht jaar 14 miljard euro meer, nadat het de afgelopen 2 jaar al met 1 miljard steeg, in volle gezondheids- en energiecrisis met hoog oplopende begrotingstekorten.

Een oproep aan de politici om af te stappen van de heersende oorlogshysterie. Veiligheid gaat gepaard met verantwoordelijkheid. Veiligheid is ondeelbaar. We moeten de Russische veiligheidsbelangen beter begrijpen zodat de crisis kan worden ontmijnd.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234