Woensdag 22/01/2020
Joachim Pohlmann Beeld Bob Van Mol

Opinie

Politici hebben de luxe niet om zich te laten leiden door wat goed en aangenaam voelt

Joachim Pohlmann is woordvoerder van Bart De Wever (N-VA) en schrijver van Een unie van het eigen. Zijn column verschijnt wekelijks.

Dinsdag voltrokken zich in Straatsburg niet een, niet twee, maar drie drama’s. Er was de terrorist die aansluit in de lange rij van gekken die uit zijn op de vernietiging van wat ons het meest dierbaar is: onze vrijheid. Drie doden en wij trekken het ons nog amper aan. De gewenning is binnengeslopen.

Terwijl die maniak dood en verderf zaaide, werden verderop in het Europees Parlement twee resoluties goedgekeurd. Eentje die toegang geeft tot de werkloosheidsuitkeringen voor wie een dag gewerkt heeft en eentje die via humanitaire visa de grenzen van Europa wagenwijd open zet. (De herziening van socialezekerheidsstelsels moet nog onderhandeld worden met de Europese ministers van Werk, terwijl parlementsleden benadrukken dat de beslissing om al dan niet humanitaire visa uit te reiken, onverminderd een bevoegdheid van de lidstaat blijft, red.)

Daarmee moedigen wij niet enkel welvaartstoerisme binnen de Europese Unie aan, we zorgen ervoor dat elk asielbeleid onmogelijk wordt. Men moet zich enkel aanmelden aan een ambassade met een asielaanvraag om vervolgens overgevlogen te worden.

Een mens vraagt zich stilaan af of hier een doelbewuste strategie achter zit om de Europese welvaartsstaat ten gronde te richten of dat het gewoon stuitende kortzichtigheid veroorzaakt door ideeënarmoede is. Het antwoord werd wellicht 100 jaar geleden gegeven in een Münchense boekhandel. Beieren was toen net omgevormd tot een socialistische republiek, terwijl in de rest van Duitsland chaos heerste. In dat revolutionaire klimaat betrad Max Weber het podium om er een voordracht te houden met als titel ‘Politik als Beruf’. In die rede zette hij de verhouding tussen staat en legitimiteit uiteen en gaf hij zijn visie op de rol van de politicus. Daarbij maakte Weber een onderscheid tussen politici die gedreven worden door een ‘gezindheidsethiek’ of door een ‘verantwoordingsethiek’.

Iemand die zich laat leiden door zijn gezindheid gaat ervan uit dat de morele superioriteit van zijn denkbeelden het eigen handelen altijd rechtvaardigt. Het zijn mensen die de wereld binair benaderen: er is het goede en het kwade. Er is een open en een gesloten samenleving. Wie niet in het goede kamp zit, bevindt zich bijgevolg in het foute kamp. En het is een heilige opdracht om de werkelijkheid van alledag in overeenstemming te brengen met dat moreel superieure wereldbeeld. Zelfs tegen de wil van de meerderheid in, het doel is immers verheven.

Iemand die een verantwoordingsethiek aanhangt, doorgrondt de morele ambiguïteit van de werkelijkheid. Niet alles kan uitgelegd worden in zwart-wit termen. Wij worden gevat door een complexiteit die eerder irrationeel is dan gestuurd door grootse principes. Politiek handelen is de aartsmoeilijke opdracht om het schip van de samenleving door een moreel mijnenveld te navigeren, waarbij voortdurend pijnlijke afwegingen moeten worden gemaakt. Pragmatisme is daarbij het kompas, niet de vermeende intrinsieke goedheid van de eigen overtuiging.

Daarom zullen verantwoordingsethici voor de rest van hun dagen geplaagd worden door de twijfel over de gevolgen van hun daden. Zij nemen beslissingen die onaangenaam maar noodzakelijk zijn, ook al dicteert het hart anders. Gezindheidsethici daarentegen kunnen in alle omstandigheden – ook al zijn er juist doden gevallen – zeggen dat hun handelen het goede dient en vol pathos exclameren dat ze aan de juiste kant van de geschiedenis staan.

Politici hebben evenwel de luxe niet om zich te laten leiden door wat goed en aangenaam voelt. Die geriefelijkheid is voorbehouden aan journalisten, academici en opiniemakers. Die hebben misschien invloed, maar geen macht. Wie macht heeft, is verantwoording verschuldigd aan zij die de macht gaven. En dat is het volk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234