Donderdag 22/10/2020

ColumnSander van Hoorn

Polariseren wetstraatjournalisten gepolariseerde politici?

Sander van Hoorn.Beeld rv

Sander van Hoorn is correspondent voor de NOS in Brussel.

Na een roerige kabinetsformatie is het stof gaan liggen in de Wetstraat. Dat de nieuwe premier bij die gelegenheid verzucht dat “ruwheid en hardheid ook het politieke debat hebben overgenomen, maar wat heeft het ons bijgebracht”, en dat wil veranderen, maakt het nog niet waar. Zeker niet na een lange formatie die eindigde in politieke afrekeningen. Ook al draagt de journalistiek misschien bij aan de verruwing door er verslag van te doen, het niet verslag doen zou nog veel kwalijker zijn.

Uit de aanklacht die Wim De Temmerman schreef tegen de Wetstraatjournalistiek (DM 6/10), komt een lichte spruitjeslucht naar boven. Een verlangen naar de tijd toen de Wetstraatjournalist de minister nog aansprak met ‘Excellentie’ en hij (of zij, of T, maar dat was toen nog ongebruikelijk) zich minutenlang ononderbroken tot het volk kon richten.

Spruitjeslucht ook in het verlangen naar een journalistiek die niet 24/7 paraat moet staan. Het nieuws ’s avonds in dat ene journaal, de duiding wellicht nog een dag later. Geen sociale media. De tijd dat het nog alleen zenden was vanuit de ivoren omroeptoren. Waar je erop kon vertrouwen dat de aandachtsboog van het gezin op de bank in minuten in plaats van seconden uitgedrukt kon worden.

Die tijd is voorbij. Politiek, journalistiek en publiek zijn veranderd. En ik snap het ongemak waarmee je daardoor als kijker soms achterblijft. Zeker als Nederlandse kijker naar het Belgische nieuws.

De Belgische politieke verslaggeving heeft wel een aantal handicaps die ze in Den Haag missen. België is een kleiner land met een groter politiek systeem. Door de cumul en de politieke dynastieën zie je overal voor lange tijd dezelfde politici. Dat alles werkt in de hand dat de kaasstolp waar journalisten en politici onder zitten nog nauwer is. In Den Haag heb je die in iets mindere mate ook, net zoals in de sportjournalistiek. En ook dat is van alle tijden.

Veel weg van een soap

Het heeft, zoals De Temmerman terecht vaststelt, veel weg van een soap. Belangrijk verschil is natuurlijk dat de hoofdrolspelers van FC De Kampioenen niet bepalen hoeveel belasting we betalen en waarvoor; wat strafbaar is en wat niet en hoe we het land voor onze kinderen achterlaten. Daar gaan de hoofdrolspelers in de politieke soap wel over en dat maakt verslag doen van hun gedrag en beweegredenen interessant en relevant.

De formatie van een nieuwe regering is wat dat betreft de seizoensfinale van de soap. Alle tegenstellingen liggen bloot en worden uiteindelijk overbrugd. Politieke loyaliteit wordt gekocht, dynastieën bestendigd, met, inderdaad, “postjes” in de regering. Politieke rekeningen worden vereffend. Kan je daar verslag van doen op een manier die minder bijdraagt aan de polarisatie? Vast, en daar zal ook aan de Wetstraat over nagedacht worden. Aan het Binnenhof (de Wetstraat in Den Haag) gebeurt dat in elk geval.

In Nederland hebben we een fundamenteel debat gevoerd na de opkomst van Pim Fortuyn. Hoe had de journalistiek die onvrede in de maatschappij gemist. Vul voor Pim Fortuyn ‘Donald Trump’ in, ‘brexit’, ‘Vlaams Belang’ of, voor de Walen onder ons, ‘PTB’ en je snapt dat de journalistieke worsteling nog niet voorbij is. In hoeverre moet je recht doen aan dat soort geluiden door ze als vraag aan politici voor te houden? Vergroot je door dat niet te doen niet de kloof tussen burger en politiek, zoals dat in Nederland is gaan heten? Bij de NOS mondde het uit in de opdracht ‘de staat te koppelen aan de straat’.

Die straat is intussen veel mondiger geworden, gepolariseerder. Beweegt zich ook steeds meer in bubbels van het eigen gelijk en is daarmee voor traditionele media moeilijker bereikbaar. Politici passeren intussen, ook in Vlaanderen, steeds gretiger de Wetstraatjournalist door direct te communiceren via Facebook, Instagram en Twitter. De snelheid waarmee dat gaat dwingt de journalist ook steeds sneller te duiden in makkelijk te begrijpen termen.

Geschoffeerd

Overigens gebeurt dat alles in België nog heel beleefd. In Den Haag moet een politicus niet alleen altijd beschikbaar zijn en desgewenst met ‘ja’ of ‘nee’ antwoorden op een complexe vraag. Bij ons moet het antwoord ook nog op commando grappig of gevat. Of wordt een politicus geschoffeerd en kan het afgemeten antwoord iemand nog jaren achtervolgen. In België valt me juist de ruimte op die politici (buiten verkiezings- en formatietijden) nog krijgen. Een minister van Volksgezondheid die aanschuift in het Journaal en die de presentator vaderlijk met “Luister, Goedele” in de rol van meewerkend voorwerp dringt, is bij de NOS nog altijd du jamais vu.

Dus in normale tijden valt het nog mee met het conflictbejag in de Wetstraat. Politiek is de georganiseerde en vreedzame clash van tegengestelde belangen. “Er werd op de dag van de installatie van de nieuwe regering twist en verdeeldheid gestookt waar er (nog) geen was”, stelt De Temmerman. Een nieuwe regering die er pas na bijna 500 dagen kwam. Waar grote verschillen met grote pennenstreken overbrugd zijn en belangrijke doelstellingen nog weinig concreet zijn. Waar messen in ruggen gestoken werden en partijvoorzitters onder curatele gesteld. Zoeken en prikken naar de gaten en de verschillen is juist dan een journalistieke plicht.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234