Zondag 16/06/2019

Opinie Cathy Macharis e.a.

Pleidooi voor een performant en goed uitgedacht openbaar vervoer

‘Investeren in het openbaar vervoer zal niet alleen bijdragen tot een verhoogde leefbaarheid en milieukwaliteit, maar ook tot meer sociale rechtvaardigheid’, betogen Macharis en co. Beeld BELGA

Prof. dr. Cathy Macharis (VUB) is onder meer gespecialiseerd in stedelijke mobiliteit. Ze schrijf deze bijdrage samen met andere mobiliteits- en transportexperts.

Ons mobiliteitssysteem staat voor een grote transitie. Niet alleen omdat het moet, maar vooral ook omdat het kan. In ons land is transport verantwoordelijk voor 22,4 procent van de broeikasgassen. Wat meer is, het is de enige sector die er niet in geslaagd is om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen. Verbeteringen van de voertuigtechnologie worden systematisch gecompenseerd door de snelle groei van de vraag. En deze vraag wordt voor het gros ingevuld door het wegverkeer. In 2030, over 11 jaar dus, dienen de CO2-emissies met 35 procent gedaald te zijn ten opzichte van 2005 als we de klimaatdoelstelling willen halen. De uitdaging is dus enorm.

En dan is er ook nog de groei van het aantal files en hun lengtes. Denken dat deze problemen zullen verdwijnen door nog meer weginfrastructuur bij te bouwen is een illusie. Dat is ondertussen aangetoond door heel wat empirisch onderzoek. En dan spreken we nog niet over het effect op de luchtkwaliteit. Meer dan 11.000 vroegtijdige overlijdens zijn in België toe te schrijven aan de slechte luchtkwaliteit.

Nieuwe concepten

We staan dus voor enorme uitdagingen, maar terzelfdertijd zien we ook heel wat nieuwe concepten verschijnen die het mogelijk maken om ons op een andere manier te verplaatsen: wagen-, fiets- en stepsdelen zonder dat het voertuig op een bepaalde plek teruggezet moet worden, het delen van ritten aan de hand van slimme apps, alsook het concept Mobility as a Service waarin al deze diensten geïntegreerd worden met openbaar vervoer in een abonnementsvorm of één ticket. Ook de (e-)fiets is aan een opmars bezig, samen met nog heel wat ‘personal mobility devices’ zoals steps, segways en monowheels. In Nederland is de combinatie trein-fiets de snelst groeiende vervoerswijze geworden. De fietsinfrastructuur moet die evolutie niet alleen volgen, maar ook voorafgaan, zowel door de aanleg van meer, bredere en conflictvrije routes als door het omvormen van kernen en woonwijken op maat van de fiets en de nieuwe mobiliteitsvormen. Het bezit van een auto zal vervangen worden door gebruik van mobiliteitsoplossingen naargelang de omstandigheden waarbij steeds de meest geschikte transportmodus kan worden gekozen.

Mobiliteitsexpert Professor doctor Cathy Macharis (VUB). Beeld Tim Dirven

Het openbaar vervoer speelt een enorm belangrijke rol in deze transitie. Zonder een performant en goed uitgedacht openbaar vervoer dat kan dienen als ruggengraat van het systeem kan deze noodzakelijke transitie niet plaatsvinden. Een combinatie van snelle langeafstandsverbindingen met aanvullende voedingslijnen is noodzakelijk. Deze ruggengraat kan gevoed worden door de verschillende nieuwe concepten. Het makkelijk overstappen via transitparkings en een aanmoedigend prijzenbeleid kunnen dit verder stimuleren. Investeren in het openbaar vervoer zal niet alleen bijdragen tot een verhoogde leefbaarheid en milieukwaliteit, maar ook tot meer sociale rechtvaardigheid.

Ruimtelijke basis

Maar laat het nu juist dat openbaar vervoer zijn dat ondergefinancierd wordt. De Lijn en de NMBS zitten al enkele jaren in besparingsmodus met dalende tevredenheidscijfers tot gevolg. Dat het anders kan, toont het Brussels gewest, waar er verder werd geïnvesteerd in de MIVB en fietsinfrastructuur, en waarbij de cijfers tonen dat dat hand in hand gaat met een verminderd autogebruik en zelfs een daling van het autobezit. Ook het deel van het Gewestelijk Expressnet (GEN) dat is uitgerold, toont aan dat performant, comfortabel en frequent spoorvervoer mogelijk is en reizigers aantrekt.

Anderzijds is het niet realistisch te veronderstellen dat iedereen de wagen in de toekomst links zal laten liggen. De typisch Belgische ruimtelijke wanorde maakt dat het niet voor iedereen mogelijk is om zonder auto door het leven te gaan. Deze wanorde wordt verder in de hand gewerkt door systemen als de bedrijfswagens met tankkaart, en door het ontbreken van een slimme kilometerheffing al dan niet in de vorm van een cordonheffing voor de grote steden. Werken aan die ruimtelijke basis is dan ook de start van elk mobiliteitsbeleid. We moeten evolueren naar multifunctionele woonomgevingen die goed ontsloten zijn aan de hand van mobiliteitsknooppunten. Ten slotte dienen de wagens die toch nog rondrijden zo min mogelijk vervuilend zijn, zoals de elektrische wagens.

Om al deze redenen willen wij het manifest voor een nationaal mobiliteitspact in 2019 voorgesteld door verschillende middenveldorganisaties, en waarin onder meer bijkomende steun wordt gevraagd voor het openbaar vervoer en de fietsinfrastructuur, graag mee ondersteunen.

Prof. Cathy Macharis (VUB), Prof. Dirk Lauwers (UGent en UAntwerpen), Prof. Johan De Mol (UGent), Prof. Em. Georges Allaert (UGent), Prof. Kobe Boussauw, (VUB), Prof. Eric Cornelis (UNamur), Prof. Mario Cools (ULiège), Prof. Tom Coppens (UAntwerpen), Prof. Bas De Geus (VUB), Prof. Frederic Dobruszkes (ULB), Prof. Henry-Jean Gathon (ULiège), Prof. Tias Guns (VUB), Prof. Michel Hubert (USL-B en ULB), Prof. Luc Int Panis (UHasselt), Prof. Bart Jourquin (UCLouvain-Mons), Dr. Imre Keseru (VUB), Prof. Em. Willy Miermans (UHasselt), Prof. Chris Tampère (KU Leuven), Prof. Nico Van de Weghe (UGent), Prof. Thierry Vanelslander (UAntwerpen), Prof. Lieselot Vanhaverbeke (VUB), Prof. Joeri Van Mierlo (VUB, Prof. Pieter Vansteenwegen (KU Leuven), Prof. Ann Verhetsel (UAntwerpen), Prof. Frank Witlox (UGent), Prof. Edwin Zaccai (ULB)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden