Zaterdag 01/10/2022

OpiniePaul Krugman

Paul Krugman: zo kunnen we Poetin aanvallen op zijn zwakste punt

null Beeld AP
Beeld AP

Paul Krugman is columnist bij The New York Times en Nobelprijshouder economie.

Paul Krugman

Het Westen zal niet met wapens maar met financiële en economische sancties op Poetins openlijke agressie antwoorden. Hoe goed zullen die werken? Heel goed, op voorwaarde dat het Westen zijn wil toont – en bereid is om zijn eigen corruptie aan te pakken.

Op korte termijn lijkt Poetins regime niet erg kwetsbaar. Na verloop van tijd zal Rusland natuurlijk een hoge prijs betalen: geen akkoorden over pijpleidingen meer, geen directe buitenlandse investeringen. Wie wil in zee gaan met een autocratisch regime dat alle regels met de voeten treedt? Maar die gevolgen van Poetins agressie zullen pas na jaren merkbaar worden.

De mogelijkheden voor onmiddellijke handelssancties zijn beperkt. Dat is de schuld van Europa, dat veel meer handel drijft met Rusland dan de VS.

De Europeanen hebben zich jammer genoeg pijnlijk afhankelijk gemaakt van de import van Russisch aardgas. Als ze de Russische export blokkeren, komt dat hen duur te staan. Met voldoende provocatie zouden ze het toch kunnen doen: in tijden van nood kunnen moderne, geavanceerde economieën buitengewoon veerkrachtig zijn.

Paul Krugman. Beeld Reuters
Paul Krugman.Beeld Reuters

Maar zelfs de invasie van Oekraïne zal de Europeanen waarschijnlijk niet overhalen om dergelijke offers te brengen. Het is veelzeggend dat Italië de export van luxegoederen – waar de Russische elite dol op is – uit elk sanctiepakket wil houden.

Financiële sancties die het vermogen van Rusland beperken om in het buitenland geld op te halen en te verplaatsen, zijn beter haalbaar. Maar hun impact zal beperkt zijn als Rusland niet wordt verbannen uit SWIFT, het in België gebaseerde systeem voor betalingen tussen banken. Een uitsluiting uit SWIFT zou echter de Russische gasleveringen kunnen verhinderen, en zo komen we weer uit op de Europese kwetsbaarheid.

Toch hebben de geavanceerde economieën een ander machtig financieel wapen tegen Poetins regime. Ze kunnen de kolossale buitenlandse rijkdom aanpakken van de oligarchen die Poetin omringen en hem helpen om aan de macht te blijven.

Iedereen heeft wel gehoord over de gigantische jachten van de oligarchen, de sportclubs die ze kopen en hun ongelooflijk dure huizen in tal van landen. Filip Novokment, Thomas Piketty en Gabriel Zucman hebben erop gewezen dat Rusland sinds het begin van de jaren 1990 enorme handelsoverschotten heeft en dus veel buitenlandse activa zou moeten bezitten. Maar volgens de officiële statistieken heeft Rusland niet veel meer activa dan passiva in het buitenland. Hoe kan dat? De evidente verklaring is dat rijke Russen grote bedragen in het buitenland hebben geparkeerd.

De sommen zijn duizelingwekkend. Novokment e.a. schatten dat in 2015 de verborgen buitenlandse fortuinen van rijke Russen ongeveer 85 procent van het Russische bbp vertegenwoordigden. Om dat in perspectief te plaatsen: het is alsof de maatjes van een Amerikaanse president 20 biljoen dollar (17.800 miljard euro) in het buitenland zouden verstoppen. Een andere studie stelt vast dat in Rusland “de overgrote meerderheid van de rijkdom van de top in het buitenland wordt gehouden”. Voor zover ik weet heeft deze blootstelling van de Russische elite aan het buitenland geen historisch precedent. Ze schept een enorme kwetsbaarheid die het Westen kan benutten.

Wereldkampioenen witwassen

Maar kunnen democratische regeringen de hand leggen op die bezittingen? Jawel. De wettelijke basis bestaat, bijvoorbeeld via de Countering America’s Adversaries Through Sanctions Act van de VS. De technische middelen zijn er ook. Het Verenigd Koninkrijk heeft deze week de activa van drie vooraanstaande vriendjes van Poetin bevroren. Vele anderen zouden dezelfde behandeling kunnen ondergaan.

We hebben dus de middelen om een enorme financiële druk uit te oefenen op Poetins regime. Maar hebben we ook de wil? Dat is de hamvraag.

Er zijn twee lastige feiten. Ten eerste hebben veel invloedrijke mensen, zowel in de bedrijfswereld als in de economie, sterke financiële banden met Russische kleptocraten. Dat geldt nergens meer dan in het Verenigd Koninkrijk. Ten tweede kunnen we het Russische witwasgeld moeilijk aanpakken zonder het leven voor alle witwassers moeilijker te maken, ongeacht hun land. En hoewel de Russische plutocraten de wereldkampioenen in die sport zijn, zijn ze zeker niet uniek. Overal ter wereld verbergen ultrarijke mensen fortuinen op offshore rekeningen.

Dat betekent dat het Westen, om Poetin aan te vallen op zijn zwakste punt, zijn eigen corruptie zou moeten aanpakken. Is de democratische wereld klaar voor die uitdaging? De volgende maanden zullen het ons leren.

© 2022 The New York Times Company

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234