Vrijdag 30/09/2022

OpiniePaul Krugman

Paul Krugman: ‘Rusland staat te kijk als een pseudo-supermacht’

Over de hele wereld komen er mensen op straat om te protesteren tegen de oorlog in Oekraïne. Zoals deze vrouw in Londen. Beeld REUTERS
Over de hele wereld komen er mensen op straat om te protesteren tegen de oorlog in Oekraïne. Zoals deze vrouw in Londen.Beeld REUTERS

Paul Krugman is Nobelprijshouder economie en columnist bij The New York Times.

Paul Krugman

Voor Poetins inval in Oekraïne zou ik de Russische Federatie hebben beschreven als een middelgrote macht die boven haar gewicht bokst, gedeeltelijk door de verdeeldheid en corruptie van het Westen te exploiteren en gedeeltelijk door er een sterk leger op na te houden. Maar nu hebben we twee dingen geleerd. Ten eerste lijdt Poetin aan grootheidswaanzin. Ten tweede is Rusland veel zwakker dan we beseften.

Het is al lang duidelijk dat Poetin koste wat kost Rusland weer de status van een grootmacht wil geven. De nu al beruchte toespraak waarin hij verklaarde dat ‘Oekraïne niet bestaat’ en Lenin (!) veroordeelde omdat hij het buurland een vals identiteitsgevoel zou hebben gegeven, bewees dat zijn ambities verder gaan dan het herstel van de Sovjet-Unie. Hij wil terug naar het tsarenrijk. En blijkbaar dacht hij dat een korte, harde oorlog een grote stap naar dat doel zou zijn.

Tot nu toe is het niet volgens plan verlopen. Oekraïne biedt fel weerstand en het Russische leger blijkt minder effectief dan verwacht.

Eigenlijk was ik te mild toen ik Rusland als een middelgrote macht beschreef. Het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk zijn middelgrote machten. Het Russische bruto binnenlands product is slechts iets hoger dan de helft van dat van allebei die landen. Het leek al opmerkelijk dat een zo economisch zwakke staat een leger van wereldklasse kon betalen. Misschien kon hij dat niet.

Zwakke economie

Het Russische leger heeft natuurlijk een enorme vuurkracht en is goed in staat om Kiev te veroveren. Maar het zou me niet verrassen dat de analyses na de Oekraïense oorlog aantonen dat Poetins leger er veel slechter aan toe was dan we dachten.

Daarnaast lijkt Rusland nu nog economisch zwakker dan voor de oorlog.

Poetin is de eerste brutale dictator die het heeft klaargespeeld een internationale paria te worden. Hij is bovendien de eerste die dat doet terwijl zijn economie sterk afhankelijk is van de internationale handel – en zijn politieke elite eraan gewend is om de westerse democratieën min of meer letterlijk als hun speeltuin te gebruiken.

Poetins Rusland is geen hermetische vergrendelde tirannie als Noord-Korea of de oude Sovjet-Unie. Zijn levensstandaard hangt af van de import van afgewerkte goederen, die het grotendeels via de export van olie en aardgas betaalt.

Dat maakt de Russische economie buitengewoon kwetsbaar voor sancties die de handel verstoren, zoals we maandag hebben gezien toen de roebel – ondanks een enorme stijging van de binnenlandse rentevoeten en draconische pogingen om kapitaalvlucht te beperken – een steile duik nam.

Voor de invasie werd vaak gezegd dat Poetin een ‘vesting Rusland’ had geschapen, een economie die dankzij enorme reserves buitenlandse valuta immuun was voor economische sancties. Nu lijkt dat naïef. Want wat zijn valutareserves? Het zijn geen zakken vol bankbiljetten. Ze bestaan voor het merendeel uit deposito’s bij buitenlandse banken en schuldpapier van andere regeringen. Met andere woorden, activa die bevroren kunnen worden wanneer het grootste deel van de wereld verenigd is in afkeer van de militaire agressie van een losgeslagen regime.

Het is waar dat Rusland een grote hoeveelheid fysiek goud in eigen land heeft. Maar hoe nuttig is dat goud als betaalmiddel voor wat het regime nodig heeft? Kun je in de moderne wereld grootschalige transacties in goud uitvoeren?

Tot slot – en ik schreef dit vorige week al – hebben de Russische oligarchen hun fortuinen grotendeels in het buitenland ondergebracht, waar ze kunnen worden bevroren of geconfisqueerd als de democratische regeringen de wil opbrengen. Rusland heeft dat geld niet nodig. Maar heel Poetins staat van dienst bewijst dat hij de steun van de oligarchen noodzakelijk vindt. Hun kwetsbaarheid is dus ook de zijne.

Eén troef

Ondanks alles bezit Poetin nog één troefkaart: de grote Europese afhankelijkheid van Russisch aardgas, die de respons van het Westen op zijn agressie zou kunnen afremmen.

Anderzijds gebruikt Europa dat gas voornamelijk voor verwarming. In de winter is het verbruik 2,5 keer hoger dan in de zomer. De winter zal binnenkort voorbij zijn en de Europese Unie heeft tijd om zich op een volgende winter zonder Russisch gas voor te bereiden – op voorwaarde dat ze tot pijnlijke keuzes bereid is.

Zoals ik al zei, is het goed mogelijk dat Poetin Kiev inneemt. Maar zelfs als dat hem lukt, zal hij zichzelf zwakker en niet sterker hebben gemaakt. Rusland staat nu te kijk als een façadesupermacht die veel minder sterk is dan ze lijkt.

© 2022 The New York Times Company

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234