Maandag 06/02/2023

ColumnPaul De Grauwe

Paul De Grauwe: ‘Heel veel Belgen hebben ondanks de energiecrisis hun koopkracht zien stijgen’

Paul De Grauwe column koopkracht. Beeld Damon De Backer, Anton Coene
Paul De Grauwe column koopkracht.Beeld Damon De Backer, Anton Coene

Paul De Grauwe is professor aan de London School of Economics. Zijn column verschijnt tweewekelijks.

Paul De Grauwe

Je kunt er niet meer naast kijken. België heeft een begrotingsprobleem. Niet alleen is het tekort van 2022 (5,2 procent van het bbp) bij de hoogste van de eurozone (alleen Letland en Malta doen het nog slechter). Nog onheilspellender is het feit dat het Belgische begrotingstekort nauwelijks is gedaald ten opzichte van 2021 toen het 5,6 procent bedroeg.

Dat contrasteert fel met wat er in de rest van de eurozone is gebeurd. De begrotingstekorten in de eurozone zijn gemiddeld gedaald van 5,1 procent in 2021 tot 3,5 procent in 2022. Dus terwijl in 2021 het Belgische tekort dicht bij het gemiddelde van de eurozone aanleunde, is dat in 2022 niet meer het geval. In tegenstelling tot de andere landen van de eurozone is België er in 2022 niet in geslaagd het begrotingstekort te doen dalen. Zonder nieuwe maatregelen dreigt die situatie in 2023 nog erger te worden.

De pandemie heeft overal geleid tot grotere budgettaire tekorten. Dat was nodig om de economieën te stutten die dreigden te imploderen. Die stuttingsoperaties zijn bijzonder goed gelukt. België heeft gedurende de pandemiejaren, 2020-2021, ongeveer hetzelfde gedaan als in de andere landen van de eurozone en deelt in het succes. Hoe komt het dan dat België na 2021 uit de pas is beginnen te lopen en er niet is in geslaagd de tekorten te verminderen?

2022 was het jaar van de energiecrisis. Bedrijven en gezinnen werden geconfronteerd met dramatische stijgingen van energiekosten. De reactie was overal ongeveer dezelfde. Regeringen ondernamen pogingen om de koopkracht van de mensen te beschermen. Maar België ging hierin veel verder.

In tegenstelling tot de andere landen van de eurozone worden de lonen en wedden, de pensioenen en de meeste sociale uitkeringen in België gekoppeld aan de prijsindex. Dat heeft ertoe geleid dat de gemiddelde Belg geen koopkrachtverlies lijdt als gevolg van de energieprijsstijgingen. Weliswaar moeten een aantal Belgen wier lonen en wedden jaarlijks worden aangepast wachten tot in januari om gecompenseerd te worden voor die prijsstijgingen, toch zullen ook die Belgen uiteindelijk geen koopkrachtverlies lijden.

Het enige probleem is dat mensen met lagere inkomens die een groter deel van hun budget besteden aan energie-intensieve goederen en diensten (verwarming bijvoorbeeld) in dit indexeringsmechanisme onvoldoende gecompenseerd worden. De keerzijde is dat heel veel Belgen, met name zij met een inkomen boven het gemiddelde, door de indexering meer dan gecompenseerd worden. Zij hebben ondanks de energiecrisis hun koopkracht zien stijgen.

In plaats van dit probleem van ongelijke verdeling aan te pakken met een gericht beleid heeft de regering een aantal maatregelen genomen die nog een extra boost aan de koopkracht van de mensen met hogere inkomens geven. Ik denk voornamelijk aan de verlaging van de btw op energieproducten. Het was koopkracht-manna dat uit de hemel viel en dat de meeste van die begoede mensen niet eens gevraagd hadden.

De implicaties voor de begroting zijn navenant. Die begroting is nu ontspoord en dreigt volgend jaar nog verder te ontsporen.

Een gericht beleid dat erin bestaat iets af te nemen van de meer begoede Belgen die hun koopkracht (dankzij de loonindexering) hebben zien stijgen om dat te transfereren naar diegenen die koopkracht hebben verloren is politiek heel moeilijk. De zwakheid van een coalitieregering die hoge en lage inkomensklassen vertegenwoordigt maakt dat nog extra moeilijk. Vermits herverdelen politiek niet mogelijk is, wordt aan iedereen wat gegeven.

Hoe erg is dit allemaal? De lakmoestest is de overheidsschuld. Die is de laatste twee jaar als percent van het bbp gedaald omdat de rente die op de overheidsschuld wordt betaald veel lager is dan de groei van het bbp (inclusief inflatie). Een omgekeerde sneeuwbal dus. Dankzij die dynamiek is de oude schuld aan het verdampen. Maar daartegenover staat dat het grote begrotingstekort nieuwe schuld noodzakelijk maakt, en op die nieuwe schuld wordt een hogere rente betaald. Beide effecten samen compenseren het verdampingsproces van de oude schuld. Het ziet ernaar uit dat in 2023 de overheidsschuld als percent van het bbp opnieuw zal stijgen.

En dat moet worden vermeden. Dat kan alleen als de regering niet alleen stopt aan iedereen geschenken uit te delen, maar ook afneemt van diegenen die te veel hebben gekregen. Maar hebben we wel een regering die sterk genoeg is om dit te doen?

``

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234