Zondag 08/12/2019

Opinie

Parlement kan vandaag mensenlevens redden. Zo’n kans kan je toch niet laten liggen?

Els Hertogen. Beeld Mies Cosemans

Els Hertogen is directeur 11.11.11, de Koepel van de Vlaamse Noord-Zuid beweging.

Vandaag neemt het parlement met ruime meerderheid een resolutie aan die de regering oproept om zich aan te sluiten bij de Verklaring van Malta over reddingen op de Middellandse Zee. Toch is het onzeker dat de regering haar positie zal veranderen. Staatssecretaris voor Asiel en Migratie Maggie De Block (Open Vld) houdt voet bij stuk en stelt dat de regering in ‘lopende zaken’ een Belgisch engagement in de weg staat. Een standpunt dat nog weinig relevant lijkt eens de regering een duidelijk mandaat krijgt van het parlement. Bovendien stemden haar collega-partijgenoten in het Europees Parlement in oktober nog vóór een resolutie die de Verklaring van Malta verwelkomde.

De Verklaring van Malta werd in september afgesloten tussen Frankrijk, Duitsland, Italië en Malta om afspraken te maken over verdeling en ontscheping van migranten die gered worden op de Middellandse Zee. Ondertussen sloot een 10-tal andere lidstaten zich aan bij deze ‘Coalition of the Willing’. Een noodzakelijk initiatief want de oversteek via de Centrale Middellandse Zeeroute is nog steeds de gevaarlijkste ter wereld. De laatste vijf jaar kostte die aan meer dan 18.000 mensen het leven. Vorig weekend nog verdronken 20 mensen voor de kust van het Italiaanse Lampedusa. Ngo’s en tot voort kort ook EU-missies deden de voorbije jaren cruciaal levensreddend werk. Tienduizenden mensen werden van een verdrinkingsdood gered.

‘Aanzuigeffect’ is vooral ‘duimzuigeffect’ 

Met het aantreden van Lega-minister Matteo Salvini in Italië kwam daarin een kentering. In juni 2018 verklaarde hij de oorlog aan de reddingsorganisaties. Net als andere tegenstanders zei Salvini dat de reddingen ervoor zouden zorgen dat nog meer mensen de oversteek wagen. Onderzoek toont nochtans dat er geen verband is tussen de operaties en het aantal mensen dat vertrekt. Het ‘aanzuigeffect’ is dus vooral een ‘duimzuigeffect’ dat tegenstanders gebruiken om reddingsacties te delegitimeren. De Italiaanse havens werden gesloten voor alle reddingsschepen. Ook Malta ging overstag en sloot de havens. 

Bij elke reddingsactie volgden ellenlange, pijnlijke onderhandelingen tussen de lidstaten over waar het schip kon aanleggen en welke landen migranten zouden opnemen. Reddingsboten lagen soms weken voor anker alvorens de kwetsbare en vaak getraumatiseerde inzittenden aan wal konden. In oktober nog moesten 104 mensen bijna twee weken wachten om te kunnen aanmeren. Een situatie die het voor de ngo’s bijna onmogelijk maakt om te werken. De EU zette de eigen reddingsoperaties stop om voortaan alleen nog vanuit de lucht te monitoren. Commerciële schepen die door internationaal recht verplicht zijn om mensen in nood te redden worden door de situatie ontraden om dit nog te doen. Afgelopen zomer trok de Koninklijke Vereniging van Nederlandse Reders aan de alarmbel over het gebrek aan veilige havens.

Het initiatief van Malta is per definitie te beperkt. Het gaat om een tijdelijk mechanisme dat slechts een beperkt aantal lidstaten engageert. Zoals ook N-VA en Open Vld, die eerder in de commissie Buitenlandse Zaken tegen stemden aangeven, is een EU-wijde oplossing te verkiezen. Bovendien bevat de Verklaring van Malta ook problematische elementen. Zo vraagt de Verklaring dat reddingsschepen de activiteiten van de Libische kustwacht niet zouden belemmeren. Dit bevestigt de huidige status quo van de EU die vooral toekijkt terwijl de Libische autoriteiten duizenden mensen oppikken en terugsturen naar detentie waar ze slachtoffer zijn van gruwelijke mensenrechtenschendingen.

Wachten op Godot

Ook voor ons, ngo’s is dit dus geen evident vraagstuk. We hadden verschillende vergaderingen met Belgische en internationale ngo’s over hoe ons tegenover het initiatief van Malta te verhouden. We kiezen er vandaag voor om dit initiatief het voordeel van de twijfel te geven. Waarom?

Een uitweg uit de huidige patstelling is nu nodig. De discussies over een EU-wijde oplossing (de ‘Dublin-hervorming’) zitten al jaren muurvast. Wachten op een solidaire oplossing met de huidige machthebbers in Hongarije, Polen etc. is stilaan als wachten op Godot. Tijd die we ons niet kunnen permitteren voor de kritieke toestand op de Middellandse Zee.

Dat intussen de nieuwe Italiaanse regering bereid is om mee te werken aan een oplossing en daarin zelf ook verantwoordelijkheid neemt is een lichtpunt. De Italiaanse regering engageert zich om zelf ook mensen op te nemen. Voor N-VA is solidariteit met Italië ondenkbaar want volgens Theo Francken “krijgt België meer asielaanvragen te verwerken dan Italië”. Hij pleit voor “een spreidingsplan in de omgekeerde richting”. Dat klopt echter niet met de feiten. Italië zit net als Spanje en Griekenland in de top 5 van de landen met de meeste asielaanvragen. Een stuk hoger dan de aanvragen in België. Salvini werd populair met zijn boodschap dat de EU de Italianen in de steek liet. Nu Italië in de kou laten geeft hem terug wind in de zeilen.

Daarom kiest 11.11.11 er dus voor om dit initiatief te steunen. We zijn daarin pragmatisch en realistisch. Dat verwachten we ook van deze regering. Ze kan het signaal van het parlement best ernstig nemen en mee aan tafel schuiven in Malta voor een concrete oplossing op korte termijn. Tegelijk  kan en moet ze verder meewerken aan de structurele hervormingen van het Europese asielsysteem.

Parlement en regering staan voor een bescheiden maar niet te missen kans om mensenlevens te redden. Zo’n kans kan je toch niet laten liggen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234