Zaterdag 08/05/2021

OpinieArie Elshout

Pak Poetin met Nord Stream 2 figuurlijk bij de ballen, al was het maar als vorm van genoegdoening

Pijpwalserij in de Russische stad Tsjeljabinsk, waar de Nord Stream 2-pijpleiding wordt gemaakt. Beeld REUTERS
Pijpwalserij in de Russische stad Tsjeljabinsk, waar de Nord Stream 2-pijpleiding wordt gemaakt.Beeld REUTERS

Arie Elshout is columnist bij de Volkskrant.

Het getuige zijn van misdaden is erg. Nog erger is het als je ziet dat de dader ermee wegkomt. En het allerergst is als hij je vervolgens ook nog eens pesterig uitdaagt, dreigt en vernedert. Dit is in drie zinnen de positie van pijnlijke onmacht waarin Europa zit als het om de Russische veelpleger Poetin gaat.

Zoals ooit Gorbatsjov met zijn vertrouwenwekkende verschijning een periode van openheid inluidde in Rusland, zo staat nu het gesloten voorkomen van ex-KGB’er Poetin symbool voor een geniepige politiek die zich bedient van middeleeuwse methoden als gif of kerker om oppositieleiders als Navalny te elimineren. De Europese Unie ziet het, toch kan/wil zij er weinig tegen doen.

Dat druist in tegen ons gevoel van rechtvaardigheid. Maar gerechtigheid is een lastig ding in de buitenlandse politiek. Daarin draait het primair om macht, de moraal komt op de tweede plaats. Het recht in de internationale arena is vooral het recht van de sterkste.

Europa weet dit ook, maar ondanks zijn geopolitieke ambities heeft het moeite zijn macht te doen gelden. Dat bleek toen EU-buitenlandchef Borrell naar Moskou reisde om de vrijlating van Navalny te bepleiten. Voordat hij vertrok, moet de gezant nerveus zijn koffer hebben gecheckt om er zeker van te zijn dat al zijn fluwelen handschoenen en strooppotten erin zaten en elke sanctiedreiging eruit was gehaald. Want zo mak had zelfs een lentelammetje zich niet kunnen presenteren. Desondanks (of juist daardoor) werd de Spanjaard verbaal afgerost door de Russische minister Lavrov. Terug in Brussel stamelde Borrell alsnog het s-woord. Lavrov dreigde prompt dat de banden met de EU zullen worden verbroken, mocht zij besluiten tot zware strafmaatregelen. “Wil je vrede, bereid je dan voor op oorlog”, verklaarde de Rus krijgshaftig.

Borrel was hardhandig ontgroend. Bij zijn aantreden in 2019 zei hij dat de EU meer “de taal van de macht” moest gebruiken. Nu stond de buitenlandchef te kijk als iemand die het bijbehorende woordenboek nooit heeft ingekeken en in deze baan de zoveelste retorische bellenblazer is.

Maar is Rusland dan zo sterk en Europa zo zwak? Nee.

Poetins gebrek aan scrupules en zijn bluf versluieren het feit dat hij kwetsbaarder is dan het lijkt. Niet iedere Rus loopt weg met Navalny, toch probeerde het regime hem te vergiftigen. Kennelijk is het bang genoeg voor de krachten die één man kan losmaken om hem uit de weg te willen ruimen. Angst verklaart ook de steun aan verkiezingsvervalser en vrouwenknuppelaar Loekasjenko in Wit-Rusland. Poetin wil geen geslaagde volksrevolutie in een buurland die inspirerend zou kunnen werken op een Russische bevolking die mort over de aanpak van de pandemie, de pensioenen, de corruptie en de paleizen van de heersende kliek.

Deze analyses van Poetins zwakheden worden in de Europese hoofdsteden natuurlijk ook gemaakt. Niettemin is er weinig animo om hem stevig aan te pakken. Er is inmiddels een hele boom opgetuigd met sancties tegen personen uit zijn entourage, maar de vergiftigingen, het glasharde liegen en de destabilisatiepraktijken tegen westerse democratieën gaan door. Volgens de regels van het machtsspel zou Europa nu moeten overschakelen op zwaardere represailles.

De EU is daarvoor echter te verdeeld. Tegenstanders van escalatie wijzen op de wederkerigheid van de betrekkingen. Rusland is ook handelspartner. Inderdaad, maar wederkerigheid werkt twee kanten op. Zoals Europa behoefte heeft aan Russisch gas, heeft Rusland baat bij de olie-inkomsten. Wederkerigheid kan dus ook als wapen worden gebruikt. In concreto: dreig te stoppen met Nord Stream 2, de bijna voltooide gaspijpleiding die via de Oostzee van Rusland naar Duitsland loopt. Dan doe je Rusland pijn, wat Poetin ertoe kan dwingen meer rekening te houden met Europa.

Maandag besloten de EU-ministers van Buitenlandse Zaken dat er vanwege de mensenrechtenschendingen tegen Navalny nieuwe strafmaatregelen worden voorbereid tegen vier nog nader te bepalen hoge Russische functionarissen. Het zullen de zoveelste loten zijn aan de boom met tot dusver niet bijster effectief gebleken persoonsgerichte sancties.

Je zou willen dat de EU-leiders, die zij zich in maart over het definitieve sanctiebesluit buigen, het niet bij deze sterk symbolische stap laten. De EU heeft macht, gebruik die eens. Laten de leiders en Borrell ditmaal wel het woordenboek van de taal van de macht erbij nemen en kijken onder de ‘B’. Pak Poetin met Nord Stream 2 overdrachtelijk bij de ballen. Al was het maar als vorm van genoegdoening.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234