Zondag 14/08/2022

Bijgedachte

Oude Europese spoken hebben de VS bereikt

null Beeld Photo News
Beeld Photo News

Arnon Grunberg is schrijver en columnist. Hij schreef deze bijdrage op uitnodiging van De Morgen.

Arnon Grunberg

Kort nadat duidelijk was geworden dat Trump de verkiezingen nipt zou winnen, vroeg econoom en The New York Times-columnist Paul Krugman zich af: "Is Amerika een mislukte staat en samenleving?" Deze retorische vraag had nauwelijks te hoeven worden beantwoord, maar hij deed het toch maar. "Het lijkt een reële mogelijkheid te zijn", schreef Krugman.

Arnon Grunberg. Beeld Merlijn Doomernik
Arnon Grunberg.Beeld Merlijn Doomernik

Had deze vraag wezenlijk anders moeten worden beantwoord als Clinton met nipte meerderheid had gewonnen? Nauwelijks.

Verhuld en gecodeerd racisme heeft in de Amerikaanse politiek, en niet alleen daar, een rol gespeeld. In 1980 begon Reagan zijn campagne in Neshoba County, Mississippi, een bolwerk van de Ku Klux Klan. De boodschap werd begrepen door hen voor wie ze bedoeld was.

De door diverse Republikeinen telkens opgeworpen suggestie of Obama wel een echte Amerikaan was, is evenzeer gecodeerd racisme.

Het was Trump die het racisme zo weinig verhuld inzette; niet eerder werd seksisme zo onbeschaamd gebruikt om bevolkingsgroepen mee te mobiliseren, niet eerder in de VS werd de leugen zo schaamteloos ingezet. Het oude adagium dat als je een leugen maar vaak genoeg herhaalt, hij vanzelf waarheid wordt, bleek in de Amerikaanse politiek nog altijd te werken.

De gevestigde orde

Nee, zelfs als Clinton met een nipte meerderheid had gewonnen, hadden we moeten concluderen dat de democratie en het liberalisme van binnenuit konden worden opgegeten.

Een paar weken geleden zei de Duitse schrijver Daniel Kehlmann in de Volkskrant dat hij zich als Duitser goed kon voorstellen dat een fascist die door velen als clown werd aangezien, werd gekozen. Zijn Amerikaanse vrienden misten volgens hem dat inzicht. Er was, zo zei Kehlmann, geen reden om te geloven dat het electoraat bijtijds de op macht en niets dan macht beluste clown als zodanig zou herkennen.

Ook ik dacht dat Trump zo onverkiesbaar was dat hij ervoor zou zorgen dat Hillary Clinton ondanks de weerzin, de haat en de onverschilligheid die ze bij zo veel Amerikanen opriep, zou worden gekozen. Die analyse bleek onjuist. De gevestigde orde, waarvan de Clintons bij uitstek een representant zijn, bleek meer gehaat dan gedacht.

Verloren illusie

De malaise in grote delen van de VS is niet uitsluitend of helemaal niet aan de Clintons of de Democraten te wijten, maar wie malaise voelt, wie rancuneus is, heeft geen waarheid nodig, maar een vijand.

De oude wijsheid dat het electoraat vooral niet te veel vijanden moet hebben, maar één duidelijk omschreven vijand door wie de kiezer kan worden opgezweept, sloeg Trump in de wind. Hij wees veel vijanden aan: Clinton, de elite, IS, de Mexicanen, de latino's, de moslims. Maar al deze vijanden symboliseerden precies dat waar de kiezers in de VS kennelijk zo genoeg van hadden: de gevestigde orde.

Dat Trump bij uitstek een vertegenwoordiger is van die orde kon snel worden vergeten, al was het maar omdat hij taal uitsloeg die je doorgaans alleen in bepaalde barretjes hoort. "Iemand die zo praat, móét wel een van ons zijn", moet de kiezer hebben gedacht.

Het kan goed zijn dat Trump als president de status quo in stand houdt, maar zelfs als hij dat niet doet, zal hij geen oplossing vinden voor de problemen waarmee een deel van zijn kiezers kampt. Zij zijn straks een verloren illusie rijker, of misschien was de afstraffing van Clinton hun al beloning genoeg.

Zeker is dat het populisme heeft gewonnen, althans voorlopig. De Europese spoken van de 20ste eeuw hebben de VS bereikt. Dat belooft, vrees ik, weinig goeds voor de spoken in Europa zelf.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234