Vrijdag 15/11/2019

Opinie

Openbare omroep, ontwerpteam, bouwteam en samenleving: iederéén verliest bij gekelderd VRT-project

De VRT moet op zoek naar een nieuw ontwerp. Beeld RV © G2 Architectural Graphics for TBM Robbrecht en Daem - Dierendonckblancke - VK - Arup

Maarten Liefooghe, Maarten Van Den Driessche en Pieter-Jan Cierkens, respectievelijk docent architectuurtheorie, docent ontwerpleer en onderzoeker aan de Universiteit Gent. Ze cureerden ook de reizende tentoonstelling ‘Open Oproep. 20 jaar architectuur in publieke opdracht’.

De Vlaamse Radio- en Televisieomroeporganisatie kondigde begin deze week aan de stekker te trekken uit het lopende project voor een nieuw hoofdgebouw op de Reyerssite. In het persbericht stelt de VRT het vertrouwen te hebben verloren “dat het bouwproject met alle afgesproken functionaliteiten, binnen budget kan worden gerealiseerd.” Daarom ontbindt de omroep nu zijn contract met het ontwerpteam, de tijdelijke vereniging Robbrecht en Daem architecten, Dierendonckblancke architects, ARUP UK en VK group. Het voorliggend architectuurproject komt er niet, en voor een nieuw VRT-gebouw zal een nieuw ontwerp moeten worden gemaakt. Het afbreken van een belangrijk publiek bouwproject als dit roept veel vragen op, en een grondige analyse dringt zich op.

De berichtgeving over het gestrande VRT-gebouw dreigt nu al te versmallen tot een vergelijking van twee cijfers – de geraamde versus de aanbestede projectkost – en tot een conflict tussen twee partijen die al jaren goed samenwerkten aan het toekomstig omroepgebouw: de VRT versus het ontwerpteam. De afgebroken overeenkomst brengt de relatie tussen deze twee partijen als zakelijke contractanten in beeld, maar verliest een derde en een vierde betrokken partij uit het oog.

De samenwerking tussen die eerste twee partijen werd bewust en transparant opgestart in het kader van een Europese openbare aanbesteding van de ontwerpopdracht, in de vorm van een Open Oproep wedstrijd- met onderhandelingsprocedure, begeleid door het Team Vlaams Bouwmeester. Op die projectopstart valt niets aan te merken, in tegendeel: volgens ons is dit een erg voorbeeldig public management-project. De VRT heeft toen op verschillende vlakken haar maatschappelijke rol als publiek opdrachtgever ter harte genomen. Daarom kozen wij er een jaar geleden ook voor om de VRT Open Oproep als één van zes geselecteerde cases breeduit te documenteren in een tentoonstelling over 20 jaar Open Oproep die we toen voorbereidden, en die op dit moment door Vlaanderen reist.

Tussen de architectuurwedstrijd en de stopzetting van de samenwerking met het architectenteam vond een tweede Europese aanbesteding plaats: om een bouwteam aan te duiden – een bepalende derde partij. Het is in de loop van deze tweede procedure dat de belangrijkste meningsverschillen zijn ontstaan. Het bouwen van publieke infrastructuur is niet alleen een inhoudelijk en architecturaal verhaal, het gaat ook over budget. En dat wordt mede bepaald door performantie-eisen, afspraken rond wederzijdse verantwoordelijkheden, erelonen, bouwtijd, ingerekende en te sanctioneren risico’s.

Als onderzoekers hebben wij een goed zicht op de manier waarop het project aan de ontwerpers is gegund. De initiële vraag van de opdrachtgever, de selectie van wedstrijdteams, hun ontwerpbundels en offertes, de beraadslaging over de gunning zijn openbaar. Het is begrijpelijk dat er niet snel eenzelfde transparantie zal bestaan rondom de tweede aanbesteding vanwege de VRT. De prijszetting in die aanbesteding wordt nu immers direct aangewezen als aanleiding voor het afbreken van de overeenkomst tussen de eerste twee partijen, en is zo de inzet geworden van een juridische afwikkeling. Toch moeten we hopen dat over die tweede aanbestedingsronde transparantie ontstaat opdat we ook van pijnlijke mislukkingen zouden leren.

Het afbreken van dit architectuurproject betekent een reëel publiek verlies. Niet alleen omwille van de door de overheid al geïnvesteerde planningskosten maar ook omwille van de onvermijdelijke maatschappelijke kost. Zo komen we bij een vierde partij die grotendeels buiten de zakelijke contracten staat, maar wel belanghebbende is. Als maatschappij hadden we veel te winnen bij het welslagen van dit omvangrijk en ambitieus architectuurproject. Het zou niet alleen bewijzen dat een belangrijke overheidsinstelling zoals de VRT in staat is om op een duurzame manier aan haar patrimonium te bouwen en daarbij ook de gepaste kwaliteitseisen stelt. Het ontwerp van Robbrecht en Daem, Dierendonckblancke, en hun partners was ook een overtuigende vertaling van een welomschreven visie van de VRT op wie ze als publieke omroeporganisatie in de eenentwintigste eeuw wil zijn, en op haar plaats in de maatschappij. 

Hoeveel van de oorspronkelijke maatschappelijke ambities – de culturele uitstraling van de openbare omroep, een innovatieve werkomgeving voor de vele medewerkers, maar ook op vlak van duurzaamheid en stadsversterking – zal de VRT bij een tweede, op besparing gerichte ontwerpopgave nog formuleren?

Maarten Liefooghe Beeld rv
Maarten Van Den Driessche Beeld rv
Jan Cierkens. Beeld rv
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234