Woensdag 16/10/2019

Opinie

Openbaarvervoerheffing kan nieuwe lente inluiden

Een bus van De Lijn vertrekt uit het station van Oostende. Beeld Photo News

Luc Desmedt is bestuurslid van de Reizigersbond, Johan De Mol is mobiliteitsexpert aan de Universiteit Gent.

Duurzame mobiliteit vraagt ingrijpende maatregelen. De uitrol van de Vlaamse vervoerregio’s – in principe nochtans een goed idee – mist ambitie, kwaliteit en middelen. Een openbaarvervoerheffing kan het dreigend tekort aanvullen.

Om basisbereikbaarheid te verzekeren wordt Vlaanderen sinds vorig jaar ingedeeld in vijftien vervoerregio’s. Evenveel regioraden adviseren over het kernnet en bepalen het aanvullend busnet en vervoer op maat. Na jaren beknibbelen op exploitatiemiddelen, zelfs op het kernnet De Lijn, dreigt een nieuwe besparingsronde. Bijkomend budget is nergens bepaald. Of gemeentebesturen dreigende tekorten zullen bijpassen, valt te betwijfelen.

De praktijk in de proefregio’s bewijst daarenboven dat gemeentebesturen niet op de hoogte zijn van de voorstellen die in de vervoerregioraad worden besproken. Sommige gemeentebesturen zijn zelfs niet aanwezig. Inspraak zonder inzicht leidt tot uitspraak zonder uitzicht. De Lijn-directeur Kesteloot pleit terecht voor ondersteuning van kleinere gemeenten zonder een volwaardige mobiliteitsdienst. Maar welke ondersteuning?

Onbetrouwbare gegevens

De Lijn werkt nog steeds met dubieuze ‘kritieke prestatie-indicatoren’ (KPI). Onbetrouwbare reizigersdata, want niet iedereen valideert de Lijn-kaart. Waarom investeert de minister niet in automatische telapparatuur, zoals bij de Brusselse MIVB, waar uitstappers wel geteld worden? Nu worden deze onbetrouwbare gegevens gebruikt in de verdeling van de buslijnen tussen De Lijn en de gemeentebesturen.

Het is onduidelijk op welke objectieve gronden exploitatie- en investeringsbudgetten voor het openbaar vervoer worden toegekend. Bijvoorbeeld: de Vlaamse regering versterkt de tram in Antwerpen én blokkeert tegelijk de (lokaal) gewenste uitbreiding van het Gents tramnet. Onbegrijpelijk: het circulatieplan (toenemend tramgebruik in Gent) verantwoordt een aanbodverhoging; in Antwerpen weigert men een gelijkgrondse vrije trambaan. Efficiënte middelenbesteding?

In feite worden de minst drukke en ‘moeilijkste’ buslijnen afgestoten naar de gemeentebesturen. Momenteel tekent De Lijn het lokale/bovengemeentelijk net autonoom uit, met advies van de gemeenten. Voortaan zullen de gemeenten het lokale vervoer op maat zelf bepalen. Kunnen en willen zij de verplaatsingsnoden binnen en voorbij de eigen gemeentegrenzen zien?

De inbreng van een vervoerregioraad beperken tot aanvullend en vraagafhankelijk busvervoer, zonder sturing van auto- en fietsverkeer, ontneemt kansen om een eigentijds mobiliteitsbeleid uit te tekenen, waardoor Mobility as a Service (MaaS) niet zal worden ingevuld. De procedure van de (vervoer)regionale mobiliteitsplannen werpt vragen op. Als de vervoerregioraad door ontoereikende exploitatiemiddelen geen consensus bereikt, dreigt er een blokkering.

Naar een Vlaamse vervoersheffing?

Het uitgangspunt – een budgetneutrale overgang naar basisbereikbaarheid – betekent dat aanbodverhoging op één plaats aanbodvermindering elders impliceert. Anders dan wat de minister poneert, is het onmogelijk om meer aan te bieden met een sinds jaren afnemende exploitatietoelage. Zelfs met voortreffelijke doorstroming zal een doelgericht ruimer aanbod een forse meervraag uitlokken. De Vlaamse regering wil automobilisten verleiden om voortaan tram of bus te kiezen. Dat doe je met een geloofwaardig aanbod, een betrouwbare dienstuitvoering en een aansluitingswaarborg. In de huidige besparingslogica is dit onmogelijk.

Een mogelijke uitweg uit het dilemma voor interbestuurlijke samenwerking zonder eigen middelen bestaat erin om een openbaarvervoerheffing te introduceren. In Frankrijk draagt elke werkgever met elf of meer werknemers al vijftig jaar verplicht bij tot de gemeentelijke openbaarvervoerpot, Versement Transport genoemd. Zo financieren de lokale besturen zelf ruim de helft van aanbod en investeringen. Het Versement Transport zorgde voor de renaissance van de tram in Franse steden en tot een afdoend busaanbod in kleinere steden. 

Zo’n financieel instrument vereist een initiatief van de volgende Vlaamse regering en vooral beleid dat streeft naar duurzame mobiliteitskeuzes.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234