Zondag 11/04/2021

OpinieWim De Temmerman

Open het park rond het kasteel van Laken eindelijk voor alle Belgen

Park van Laken Beeld Marc Baert
Park van LakenBeeld Marc Baert

Wim De Temmerman is prodecaan KASK & Conservatorium, HoGent.

Eén van de iconische beelden van de lockdown van maart 2020 blijft dat van de koninklijke familie, op hun kortgeknipt grasveld, wuivend naar de helicopter van VTM die rondtoerde om mensen te filmen in hun tuin. Ook dit gezin uit Laken blijft zoals iedereen in z’n kot, dat was de boodschap van een goed gepland mediamoment. In dezelfde periode zagen we de kinderen van Filip en Mathilde zelfgebakken koekjes en taarten delen met de Brusselaars. De koninklijke familie reed een goed parcours, en toch kreeg het sympathieke beeld van het Lakense gezin op hun grasveld iets wrang toen VRT, midden april, een reportage bracht over het verloop van de lockdown in Brusselse appartementen. De link tussen beide TV-momenten sprak voor zichzelf. Gezond verstand moest concluderen dat het meest nuttige dat dit gezin uit Laken kon doen voor hun buren en omgeving, het openzetten was van die immense privétuin, die zowat één derde van de vijfhoek van Brussel centrum beslaat.

De term privétuin vergt enige duiding. Het gedeelte van het park van Laken dat als koninklijk domein bij het paleis hoort en als privétuin gebruikt wordt door het gezin van de koning en hun entourage, is voor 49 procent eigendom van de Belgische staat, van de bevolking dus, en voor 51 procent van de Koninklijke Schenking. Indirect is ook dat de Belgische staat, zij het via een complexe en wat ontransparant beheerde constructie. Grote delen van het park, ooit toegankelijk, zou opnieuw opengesteld kunnen worden door de veiligheidsperimeter rond het paleis te verkleinen. Vanuit de politiek werd hier herhaaldelijk op aangedrongen, en zopas diende open VLD, gesteund door Vlaamse coalitiepartners in de Brusselse regering en delen van de oppositie, een ontwerpresolutie daartoe in. Het initiatief komt niets te vroeg.

Uit onderzoek van De Tijd, VRT, Apache en Knack naar de Koninklijke Schenking, waar het hof meerdere afgevaardigden in het bestuur heeft, kwam destijds naar voor dat de Schenking de poort van het park graag dicht houdt. Ook de koning, wordt gezegd, zou de privacy die hij er geniet liefst niet kwijtspelen. Daartegenover wijst men, als argument voor openstelling, frequent op de zowat één miljoen euro die omheining, onderhoud en bewaking van het immense parkdomein de belastingbetaler kost. Maar daarmee belanden we op een argumentatief tamelijk glibberig pad, alsof burgers voor elke euro die de staat besteedt, een directe en concrete persoonlijke ‘return’ zouden moeten krijgen. Uiteraard is dat niet zo. Hoe dan ook verdient het koningshuis, zolang we dat als nationale instelling wensen, financiering. En vermengen we republikeinse debatten of debatten over besteding van belastinggeld, beter niet met debatten over het gebruik van het park van Laken.

Veel valabeler zijn de ecologische argumentaties pro en contra. Het afgesloten park speelt, misschien onbedoeld, de rol van natuurreservaat in de stad. Blijkbaar verdragen de huidige functies van het terrein (representatie, veiligheid en fitheid voor de koninklijke familie, die er kan sporten en herbronnen) zich goed met het streven naar biodiversiteit. Het klopt dat de natuurlijke rijkdom, die er nu vrij groot is, extra onder druk zal komen te staan eens dit een publiek toegankelijk domein wordt. De ecologische argumenten zijn dus valabel. Ons land heeft nood aan meer relatief gesloten gebieden waar natuur haar gang kan gaan, en waar de natuurbehoudsfunctie vrij exclusief domineert. Zij verrijken die andere gebieden, waar diverse functies de agenda bepalen, en natuurbehoud er slechts één van is. Doch dat we zo’n gebied waar de natuurfunctie domineert pal in het centrum van de grootste stad van ons land zouden voorzien, is historisch misschien wel verklaarbaar, maar daarom nog niet logisch verdedigbaar. De discussie over het park van Laken is eigenlijk eerst en vooral een kwestie van goede ruimtelijke ordening, argumenten worden best vanuit die optiek gewogen. Natuur in de stad heeft een gemengde, zowel sociale als ecologische functie, en een goed evenwicht tussen die beide is cruciaal. In Laken is dat momenteel zoek. Grote stukken afgesloten natuur middenin de stad, in dit geval bovendien voorbehouden voor één enkel gezin, wekt eerder onverschilligheid en ergernis op, in plaats van positief-betrokken interesse, natuurzorg, gezonder leven en genieting.

Wat men in de Belgische politiek ‘een gevoelig dossier’ noemt, is in werkelijkheid noch meer noch minder dan de groene long van Brussel. De inwoners van deze Europese grootstad kunnen slechts drie weken per jaar, wanneer de Koninklijke Serres open gaan, ademen via die long. Ook

in tijden van pandemie en lockdown. De prijs die men betaalt voor de privacy van de koning is buiten proportie. Van andere publieke personen die in de kijker lopen, wordt de privacy evengoed gegarandeerd zonder een grote aanslag op elementaire basisprincipes van ruimtelijke ordening of landschapsontwikkeling.

Hopelijk stellen Filip en Mathilde binnenkort een reëel gebaar van solidariteit met hun buren, door het park van Laken open te stellen voor alle Brusselse gezinnen, en in het bijzonder de meest kwetsbare, die dikwijls op een appartement of in huizen wonen zonder tuin of terras. Het zou nog meer indruk maken dan de koekjes die gedeeld werden of het ons vriendelijk toezwaaien op helikopterbeelden vanuit die immense tuin. De tijd dat de koning z’n gezag onder meer haalde uit het feit dat hij te midden van de grootste privétuin van het land kon wonen – met Versailles als meest iconische voorbeeld - die tijd noemen we intussen Ancien Regime en ligt allang achter ons. Koning Filip weet dat als geen ander, want hij toont zich een tamelijk bijdetijdse, flexibele en empathische vorst. Gooi dus open, die poort.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234