Zondag 25/10/2020
Beeld DM

ColumnIvo Victoria

Ook jullie, beste aanhangers van fascisme, racisme, of misogynie – laat vooral van je horen

Ivo Victoria is schrijver van Alles is oké. Hij woont en werkt in Amsterdam. Zijn column verschijnt tweewekelijks.

In Harper’s Magazine verscheen donderdag een open brief ondertekend door 150 schrijvers en academici waarin zij zich uitspreken tegen de ‘cancelcultuur’: een fenomeen waarbij mensen vanwege hun mening of daden openlijk ten schande worden gesteld, soms ontslagen of geïntimideerd, vaak bedreigd of anderszins een normaal leven onmogelijk gemaakt wordt. Onder meer het racismedebat en de discussie over sociale ongelijkheid dreigen volgens Margaret Atwood, Noam Chomsky, JK Rowling en 147 anderen om te slaan in een cultuur waarbinnen voldoen aan de norm belangrijker is dan een vrije uitwisseling van meningen en ideeën. 

De populistische versie van deze stelling is: ‘we’ kunnen tegenwoordig niks meer zeggen. Iets wat vaak beweerd wordt door mensen die voortdurend van alles zeggen zonder per se langer dan een seconde na te denken. In Nederland riepen Johan Derksen en René van der Gijp al jaren vrijuit allerlei domme, homofobe en racistische dingen in hun talkshow met als excuus dat de slachtoffers van hun ‘grappen’ maar een dikkere huid moesten kweken, maar toen ze eindelijk écht aangepakt werden in de publieke opinie, dropen ze grienend af want ‘je mag tegenwoordig niks meer zeggen’. Werden Derksen en Van der Gijp gecanceld? Zeker. Moeten ze daarom hun mond houden? Zeker niet. Dat was hun keuze, een vrij laffe keuze trouwens. Zelf ben ik een voorstander van de totale en absolute vrijheid van meningsuiting, hoe wanstaltig, dom of irrelevant ik je mening ook vind: van mij mag je ze uiten. Ja, ook jullie, beste aanhangers van fascisme, racisme, of misogynie – laat vooral van je horen; ik heb mijn kwaad graag goed zichtbaar en duidelijk herkenbaar in beeld.

Lastiger wordt het wanneer een opinieredacteur ontslag moet nemen omdat hij een controversieel stuk van een Republikeinse senator publiceerde, zoals bij The New York Times gebeurde. Of wanneer een voetbalcoach ontslagen wordt bij zijn Amerikaanse club omdat hij in de kleedkamer met zijn (zwarte) spelers een liedje meezong waarin het N-woord voorkwam, zoals Ron Jans overkwam. Ook redelijke mensen met goede bedoelingen lijken tegenwoordig vogelvrij. 

Nog zorgwekkender: vroeger was het cancelen en intimideren een exclusieve hobby van anoniempjes op sociale media – de zogenaamde trollen. Maar die trollen zijn al lang het probleem niet meer, de meeste mensen weten nu wel dat je iemand zonder profielfoto en veel cijfertjes in zijn naam niet serieus moet nemen. Problematischer is dat mensen die wél over een deugdelijk IQ beschikken, politici bijvoorbeeld, of anderen met invloed in het publieke debat, deze trollentactieken zijn gaan kopiëren. Donald Trump is de übertrol par excellence. En in eigen land was het haast aandoenlijk om te zien hoe Coens, Bouchez en Lachaert afgelopen maandag samen met diverse anderen op Twitter Conner Rousseau probeerden te diskwalificeren: een tegelwijsheid van Churchill, een listig geframed filmpje, een cartoon waarin de politieke moed van Rousseau onder een grafzerk begraven ligt… Allemaal vorm, niks inhoud, alleen maar feitenvrij leedvermaak en opportunistische woede. Voorheen typische trollenreacties, nu de communicatiestrategie van politici die een regering moeten vormen. 

Het vergt moed om jezelf in dit klimaat kwetsbaar op te stellen. Elk ‘foutje’ wordt afgestraft. Dit versterkt het proces: juist omdat mensen bang zijn ‘gepakt’ te worden, sluiten ze zich in toenemende mate op in hun eigen gelijk. Terwijl een open en constructief debat enkel mogelijk is wanneer eenieder bij aanvang de mogelijkheid accepteert dat men ongelijk kan hebben, aan beide zijden van de scheidslijn, en twijfel niet langer wordt gezien als zwak, een vergissing niet langer als dom. Het grote probleem is niet dat mensen niks meer kunnen of durven zeggen. Het probleem is dat mensen bang zijn geworden om twijfel toe te laten en zich dan maar verschuilen in de betonnen cocon van morele superioriteit waarmee ze hun onzekerheid kunnen verhullen. 

De brief in Harper’s zal er niets aan veranderen. Al kort na publicatie werden oude tweets van ondertekenaars boven tafel getoverd die moesten aantonen dat ze zélf niet oké waren, en gingen de verwijten als vanouds over en weer op sociale media. Verschillende ondertekenaars trokken zich terug omdat ze niet op dezelfde lijst wilden staan met collega’s die er volgens hen onkiese meningen op na houden – ironischer kan moeilijk. Zo dreigt deze open brief zichzelf te cancelen, ondanks alle goede bedoelingen. Ik zou het verdrietig noemen, als het niet zo voorspelbaar was. 

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234