Maandag 24/06/2019

Opinie

Ook in Amerika gaat het om de toekomst van de sociaaldemocratie

20171116 Brussel Belgie, Mark Elchardus Beeld Bob Van Mol

Mark Elchardus is emeritus professor sociologie aan de Vrije Universiteit Brussel (VUB) en opiniemaker bij De Morgen. Zijn bijdrage verschijnt op zaterdag.

Dinsdag 6 november stemmen de Amerikanen. Die tussentijdse verkiezingen zijn doorgaans belangrijk, maar trekken zelden internationale aandacht. Nu wel. Daarvoor zorgen Trump en een diep verdeeld Amerika.

Aan de extremen van het politieke spectrum rot de Amerikaanse democratie. Aan het ene uiteinde manifesteren zich weer schaamteloos blank superioriteitsgevoel en gewelddadige antisemitisme. Zij worden gedragen door een aanzwellend extreemrechts, dat kan rekenen op de oogluikende steun van de Republikeinse partij en van de president.

Aan het andere uiteinde wordt vrijheid verloochend. Nagenoeg elke maand wordt op de ene of andere campus een spreker geweerd of zelfs belaagd omdat hij andere opvattingen heeft dan de zogeheten “linkse” campusradicalen. In hun studentenbladen pleiten zij expliciet tegen vrije meningsuiting. Overbodig volgens hen omdat hun gelijk boven alles verheven staat. Als feiten weerbarstig zijn, wordt academische vrijheid afgedaan als een “complot van witte mannen”. De Amerikaanse universitaire gezagsdragers zijn veelal te laf om daar tegen op te treden. Proffen met een genuanceerd verhaal bukken en hopen dat hun broek niet scheurt. Dat vormt de jeugd. 

“Linkse praat”

Uit een peiling uit 2015 (Pew Research) bleek dat 40 procent van de jongvolwassenen inmiddels van oordeel is dat de vrije meningsuiting kan worden beperkt om de gevoeligheden van minderheden te sparen. Bij de mensen ouder dan 70 (onder wie natuurlijk die grijze, witte mannen) was dat slechts 12 procent. Rechts grijpt dat alles gretig aan om links gelijk te stellen aan de onzin van de campusradicalen. Het volstaat die laatsten te citeren. Zeg niet meer “baby”, maar “theyby”; leg het geslacht van je kind niet vast in een geboorteregister, laat het later zelf beslissen. Wat doen redelijke mensen als ze denken dat dit “linkse praat” is?

Het midden lost op. Amerika polariseert. In 1998 waren ongeveer evenveel Democraten als Republikeinen van oordeel dat illegale migratie moet worden teruggedrongen, respectievelijk 53 en 57 procent. Onder meer over die kwestie groeiden die electoraten uit elkaar. In 2015 wil twee derde van de Republikeinse kiezers tegen een derde van de Democratische, illegale migratie terugdringen. Aan de vooravond van de tussentijdse verkiezingen is 85 procent van de Democraten van oordeel dat bijkomende inspanningen nodig zijn om zwarten gelijke kansen te geven. Van de Republikeinen deelt slechts 29 procent die mening. Over bijna alles zijn ze het oneens en hun onderlinge verschillen worden gemoraliseerd, alsof zij het onderscheid maken tussen goede en slechte mensen. In 1970 vond een op de tien Amerikanen het erg als zoon of dochter zou huwen met iemand van de andere partij. Vandaag zou vier op de tien dat betreuren. Politiek werd religie (of omgekeerd).

De uitkomst van de verkiezingen is onzeker. Trump drijft op lage werkloosheid en hoge economische groei, terwijl de zorg over illegale migratie weer toeneemt. De polls geven de Democraten nog steeds een meerderheid in het Huis van Afgevaardigden. In dat geval wordt de ervaren 78-jarige Nancy Pelosi weer voorzitter (Speaker) van het Huis. Daarom stortte Trump zich volop in de campagne. Pelosi beloofde haar meerderheid te gebruiken om onderzoek te bevorderen naar alles wat “Don” Trump in verlegenheid brengt: samenzweren met Rusland, belastingontduiking, witwassen van geld, misbruik van campagnegeld, gebruik van het presidentschap voor zakenbelangen. Anticiperend omschrijft Trump de Democraten alvast als “slechte mensen” en “criminelen”.

Campagnegeld van Wall Street

Trump zal niet het enige aandachtspunt zijn voor Speaker Pelosi. Zij krijgt het ook lastig met de nieuw verkozen Democraten. De nieuwe lichting stelt zich immers veel linkser op dan Pelosi en het Democratische establishment. Het gaat om mensen die geen campagnegeld van Wall Street aanvaarden omdat zij de financiële sector willen reguleren. Zij zijn niet te beroerd om vast te stellen dat onder Obama de ongelijkheid nog toenam. Als de Democraten het Huis veroveren, is een links-rechtsconflict binnen die partij onvermijdelijk. 

De links-rechtsbreuklijn is overigens niet de enige die de Democratische partij verdeelt. Heel wat van haar nieuwe kandidaten zijn vrouw, latina en Afro-Amerikaan. Op zich verheugend, maar al tijdens de campagne dook de vraag op: wat zijn zij nu eigenlijk, exponenten van hun genen en afkomst, zoals de identiteitspolitiek het wil, of dragers van een sociaaldemocratisch project? Er staat inderdaad veel op het spel. Kunnen de Democraten verhinderen dat Trump verder de democratie uitholt? Kunnen zij zich emanciperen van de identitaire reductie tot hun genitaliën, huidskleur en herkomst? Durft die partij op te schuiven naar links, te pleiten voor een sociaaldemocratisch Amerika met ziekteverzekering voor iedereen, gratis hoger onderwijs, strakke beperkingen op campagnefinanciering, een eerlijke fiscaliteit, geen working poor en vooral een kans om fier te zijn op Amerika zonder door de campusradicalen te worden uitgelachen of te vervallen in racisme.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden