Zondag 26/09/2021
Vincent Stuer. Beeld DM
Vincent Stuer.Beeld DM

ColumnVincent Stuer

Onze middenpartijen hebben zich neergelegd bij ‘een soort specifiek gemiddelde van ellende’

Vincent Stuer is schrijver en werkt voor de Renew Europe-fractie in het Europees Parlement. Zijn column verschijnt tweewekelijks, afwisselend met Mark Elchardus.

Er is een tijd voor kritiek, maar Alexandria Ocasio-Cortez was er wel een beetje vroeg mee. Nog geen vierentwintig uur na de meest afmattende verkiezingen ooit, terwijl de juridische uitputtingsslag rond de uitslag nog moest beginnen, stelde ze scherp op de kansen die haar partij had gemist.

Ondanks alles wat de Republikeinen hadden gedaan en misdaan, waren de Democraten er nog niet in geslaagd een overwinning te behalen voor het Congres, en dat had alles te maken met hoe de partij functioneert. Er is gewoon geen campagne gevoerd die de Republikeinse machinerie kon tegenhouden, stelde ze vast: “Als je niet alle deuren langsgaat, als je niet op het internet zit, als je vooral rekent op tv en mail, then you’re not running a campaign on all cylinders.” Nu komt het erop aan dat de partij eerlijk is met zichzelf en lessen trekt uit een echte ‘post-mortem’.

Als je één ding leert in de politiek, is het hoe weinig tijd je hebt om iets in beweging te zetten. Eerst moet het stof gaan liggen, dan is het aanpassen aan de regering of oppositie, daarna worstel je wat met de waan van de dag en voor je het weet zijn er alweer nieuwe verkiezingen in zicht. Om iets wezenlijks te veranderen, moet je verdomd goed weten waarmee je bezig bent. Dat begint bij zelfkennis.

Ook na de jongste, toch huiveringwekkende verkiezingsuitslag hebben de Vlaamse middenpartijen nagelaten in de spiegel te kijken. CD&V heeft een post-mortem gedaan en de conclusies genegeerd, sp.a trok de lessen zonder denkoefening, Open Vld en Groen deden geen van beide en zoeken de oplossing in het ‘gewoon doen’. Maar zonder zo’n doodeerlijke, pijnlijke poging tot zelfreflectie kan je geen strategie uitzetten.

Onze partijvoorzitters doen mij vaak denken aan Alfred Issendorf, de hoofdfiguur uit Willem Frederik Hermans’ Nooit meer slapen. Die trekt naar Lapland in de hoop beroemd te worden met een opzienbarende geologische ontdekking, maar uit zijn hopeloze gestuntel in het onherbergzame gebied blijkt dat hij geen idee heeft hoe hij zijn theorie moet zien te bewijzen.

Hij heeft een doel, hooguit een hypothese, maar geen strategie.

Je mag raden hoe het afloopt.

Hannekesnest

Zoals Alfred zichzelf in Lapland tegenkwam, zo is Antwerpen de essentiële beproeving voor de Vlaamse partijen.

Geen enkele middenpartij kan er nog op tegen N-VA en Vlaams Belang, toch blijven ze met vier vechten voor hooguit 40 procent van het electoraat. Geen enkele partij beschikt nog over een relevante partijmachine, maar niemand maakt aanstalten een nieuw model uit te werken. En net omdat Antwerpen geen boegbeelden meer opwerpt, speelt de grootste en meest invloedrijke stad van Vlaanderen bij geen enkele middenpartij – misschien met uitzondering van Groen – nog een hoofdrol in de strategische berekeningen.

Zoals Alfred hebben ze zich erbij neergelegd dat het nooit echt beter wordt en nooit veel slechter: “Net als altijd in het leven: een soort specifiek gemiddelde van ellende.”

Niet verwonderlijk dat de verkiezingen er telkens vervallen tot – in de volkstaal – nen hannekesnest. In 2012 stond CD&V op de stadslijst van Patrick Janssens, om die na de verkiezingen te verlaten. In 2018 was er het kolderieke verhaal van het kartel tussen sp.a en Groen. Na de verkiezingen slaagde sp.a er bijna een jaar niet in iemand te vinden om een van haar schepenmandaten te vullen. Alsof ze willen bewijzen dat ze geen leidinggevende rol meer kunnen spelen.

Nooit meer kabbelen

Het is een valabele hypothese dat het tij in politiek Vlaanderen aan het keren is. Bart De Wever heeft zich hopeloos vastgereden, de lijn-Francken is slechts een passerelle naar extreemrechts, en de regering-De Croo heeft iets losgemaakt dat in Vlaanderen jarenlang ontbrak. Maar het is wensdenken dat de verkiezingen alleen daarmee gewonnen kunnen worden.

Om dat te doen, moeten de partijen verder kijken dan de weinige sterktes die ze nog overhebben en ook hun zwakke plekken onder ogen zien. Ze communiceren niet half zo scherp als hun uitdagers en laten hele thema’s links liggen. Hun gesloten en ouderwetse organisatie staat haaks op hun boodschap van openheid. Het gebrek aan frontvorming onder progressieve en/of middenpartijen jaagt goede mensen weg van de politiek. En zo blijft het zwaartepunt intellectueel en mediatiek bij rechts liggen. Wat we uit Antwerpen al lang hadden kunnen leren, is nu toepasbaar op heel Vlaanderen.

Hierin heeft ‘AOC’ gelijk: soms is het deloyaal je partij verder te laten kabbelen, in de hoop dat het tegen de volgende verkiezingen vanzelf wel duidelijk wordt. Als het is 2024 misloopt, is het nooit meer slapen voor de democratie.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234