Woensdag 01/12/2021
null Beeld DM
Beeld DM

ColumnMark Elchardus

Ontwrichte landen, verdeelde bevolkingen, stromen vluchtelingen, puin, lijden en dood: het resultaat van liberaal imperialisme

Mark Elchardus is emeritus professor sociologie aan de Vrije Universiteit Brussel (VUB). Zijn bijdrage verschijnt tweewekelijks, afwisselend met Vincent Stuer.

Mensen die hun leven riskeerden in Afghanistan hoor je nu verbitterd zeggen dat het ‘allemaal voor niks’ was. In zekere zin is dat juist, maar niet in de betekenis van gratis. Over de laatste twintig jaar hebben de Amerikanen daar 12,5 miljoen dollar per uur uitgegeven, ja per uur, dag en nacht, dag in dag uit, 300 miljoen per etmaal dus, voor een totaal van 2,3 biljoen (dat is 2,3 miljoen keer een miljoen). De Amerikaanse president Biden verwees naar die som toen hij probeerde uit te leggen dat het zo niet verder kon.

De cijfers zijn afkomstig van een groots opgezette studie over de kosten van de war on terror sinds 9/11. Het project dat minutieus de kosten in termen van mensenlevens en dollars probeert te berekenen, loopt inmiddels al tien jaar aan de Amerikaanse Brown University.

De onderzoekers spreken van de kosten van de war on terror, maar in feite gaat het om de kosten van zowel de internationale strijd tegen terrorisme als van het liberaal imperialisme, de Amerikaanse inmenging (vaak gesteund door Europese vazallen) in de zaken van andere landen, moraliserend verantwoord als het uitdragen van democratie en het verdedigen van mensenrechten.

Onderschatting

Na veel speur- en rekenwerk schatten de onderzoekers de totale kostprijs daarvan over de laatste twintig jaar op 900.000 mensenlevens en 8 biljoen dollar. Om dat laatste getal wat aanschouwelijker te maken: dat is zowat vijftien keer het bruto binnenlands product van België, en meer dan 400 keer dat van Afghanistan.

Overigens staat de teller niet stil na de exit uit dat land. Amerikaanse strijdkrachten blijven aanwezig in vele landen (alleen al in de Irak-Syrië-zone spendeerden de Amerikanen 2,1 biljoen over de laatste twintig jaar).

De Amerikaanse burgers dragen die kosten ook mee naar de toekomst. Er dient immers gezorgd voor de veteranen van al die oorlogen, iets wat volgens de onderzoekers de komende decennia bij de 2,2 biljoen dollar gaat kosten.

De 900.000 doden zijn een onderschatting. Het gaat om slachtoffers die rechtstreeks aan militaire acties kunnen worden gekoppeld. Maar hoeveel mensen stierven van honger, ziekte en ontbering of op de vluchtroute, ten gevolge van de ontwrichting van hun land?

Het is zeer de vraag welk deel van die astronomische kosten aan mensenlevens en geld specifiek ging naar de strijd tegen terrorisme, het effectief uitschakelen van een bedreiging voor de veiligheid van westerse mensen. Het onderzoek geeft daar geen antwoord op. Misschien komt dat nog, nu het project zoveel publieke erkenning krijgt.

Je kunt je niet van de indruk ontdoen dat het grootste deel van het zware prijskaartje veroorzaakt werd door gewapende interventies verantwoord door zich te beroepen op het universalisme van democratie en mensenrechten en het daaruit afgeleide recht die willens en wetens aan anderen op te dringen.

In zijn recent verschenen European Foreign Policy in Times of Covid beschrijft de chef Buitenland van de Europese Unie, Josep Borrell, het doel van buitenlands beleid als het beïnvloeden van het binnenlands beleid van andere landen. Een aantal Europese landen geven flink wat uit aan defensie, maar de militaire capaciteit van de Europese Unie heeft weinig om het lijf. Daarom dient niet al te zwaar getild aan de imperialistische praat van Borrell, maar de geest die eruit spreekt is verantwoordelijk voor de verschrikkelijke verspilling van mensenlevens en geld waarvan we de laatste twintig jaar getuige waren.

America First

Het is nagenoeg zeker dat meer Amerikanen terughoudender zullen worden wat buitenlandse militaire interventies betreft. Afghanistan en het prijskaartje doen meer voor America First dan Trump vermocht. Het valt zwaar van 2,3 biljoen gespendeerde dollar te moeten zeggen dat ze verspild werden, of in elk geval veel beter op een andere manier de Amerikaanse industrie, werkgelegenheid, welvaart en klimaattransitie hadden kunnen dienen. Per jaar spendeert de Amerikaanse overheid bijvoorbeeld slechts 1,2 biljoen aan gezondheidszorg voor haar inwoners.

Het resultaat van het liberaal imperialisme is daarenboven bedroevend: ontwrichte landen, gevallen staten, diep verdeelde bevolkingen, stromen vluchtelingen, puin, lijden en dood.

De pogingen om democratie en mensenrechten gewapenderhand uit te dragen, maken democratie en mensenrechten voor grote delen van de wereld minder aantrekkelijk. Autoritaire regimes spelen daar gretig op in. In een recente speech van de Chinese president Xi Jinping viel dat te beluisteren. “Wat zich aandient als ‘universele waarden’ is niet de lente van vrijheid, democratie en mensenrechten, maar de harde winter van menselijk lijden”, zei hij.

De toegenomen overtuigingskracht van dergelijke uitspraken moet ook worden beschouwd als een wrange kostprijs van liberaal imperialisme.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234