Woensdag 21/08/2019

Opinie

Ons pensioenstelsel zet de generaties tegen elkaar op

Rogier De Langhe. Beeld rv

Rogier De Langhe is economiefilosoof aan de Universiteit Gent.

De brutaalste vorm van discriminatie op onze arbeidsmarkt gebeurt niet op basis van afkomst of geslacht, maar op basis van leeftijd. Jongeren krijgen geen gelijk loon voor gelijk werk. We worden deels uitbetaald in pensioenbeloftes. En voor die beloftes bestaat geen spaarpot.

De pensioenen van vandaag worden betaald met de bijdrages van vandaag. Nu de babyboomgeneratie met pensioen gaat, moeten steeds meer pensioenen worden uitbetaald met steeds minder bijdrages. Een deel van de toekomstige pensioenen bestaat enkel op papier. Ook al wordt het jongeren vandaag beloofd, er zal morgen niemand zijn om het te betalen.

De gedachte wordt draaglijk gehouden met de illusie dat een ander er wel voor zal opdraaien. Er gaat geen week voorbij zonder debat over vermogensbelasting. Er is toch geld genoeg? Jawel, maar niet voor jullie. Elke econoom weet dat de mogelijke inkomsten uit een vermogensbelasting van een andere grootte zijn dan de pensioenput.

Hoe je het ook draait of keert, jongeren van nu zullen veel meer bijdragen voor een veel slechter vangnet dan de generatie die nu klaagt over verworven rechten, hetzij in de vorm van (nog) lagere pensioenen, meer belastingen of slechtere voorzieningen. De pensioenen van vandaag worden gefinancierd met de pensioenen uit de toekomst.

Voor de welvaartsstaat zijn mensen in de toekomst minder waard dan mensen vandaag. Nu de vergrijzing piekt, was die ongelijkheid in sociale privileges nooit zo groot. De oplossing is lang bekend. Ze is even simpel als politiek onhaalbaar: de verworven rechten van invloedrijke volwassenen afnemen en herverdelen naar een generatie van nog niet stemgerechtigde of zelfs ongeboren jongeren.

Hoe sneller het evenwicht wordt hersteld, hoe beter de ongelijkheid wordt gespreid over de generaties. We weten het sinds de jaren 70. Toch slaagden linkse noch rechtse regeringen erin de pensioenen te verduurzamen. Zelfs de huidige regering, die ervoor leek te willen gaan, vier jaar zonder verkiezingen de tijd had en de ideologisch en communautair meest homogene is in jaren, lijkt nu vast te lopen.

De conclusie wordt stilaan dat onze democratie niet in staat is tot duurzaam beheer, ondanks het voluntarisme van verschillende generaties politici: het algemeen belang op lange termijn laten voorgaan op het eigenbelang van een meerderheid op korte termijn. Een democratie is, hoewel van stemmen in plaats van prijzen, tenslotte ook maar een markt.

Als de sterkste schouders toch winnen, kunnen we de survival of the fittest net zo goed door die markt zelf laten organiseren. Cynisch, maar goedkoper. Jongeren moeten nu toch al terugvallen op de private sector, willen ze later een leefbaar pensioen. Een veralgemening zou dus nog solidair zijn ook. Zover is het gekomen. Ons pensioensysteem is zo scheefgetrokken dat het afschaffen ervan een herverdelende maatregel zou zijn.

Dat is geen probleem van links of rechts, maar van ons allemaal. Zolang jongeren niet weten wie hun pensioen zal betalen, kunnen ook ouderen er niet gerust op zijn dat jongeren voor de hunne zullen blijven opdraaien. Parallelle solidariteitssystemen kunnen steeds makkelijker worden opgezet. Hoe zullen we mensen de komende decennia blijven overtuigen solidariteitsbijdragen te storten aan een systeem dat niet solidair is met hen?

De grootste bedreiging voor ons pensioenstelsel is dus niet eens zijn betaalbaarheid. Het is zijn rechtvaardigheid. Zonder rechtvaardigheid wordt een pensioensysteem een piramidespel. Een rechtvaardig pensioenstelsel herverdeelt van sterke naar zwakke schouders, niet op basis van het jaar waarin je toevallig bent geboren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden