Donderdag 19/09/2019

Opinie

‘Ons huis staat in brand’, roept Macron. Maar wie luistert?

Beeld AP

Hans Van Dyck is professor gedragsecologie aan het Earth and Life Instituut van de UCLouvain (Louvain-la-Neuve).

‘Notre maison brûle’, schrijft Emmanuel Macron op Facebook. Hij heeft het niet over ‘zijn’ iconische kathedraal in Parijs; het zijn de meervoudige branden in het Braziliaanse Amazonewoud die hij uitroept tot een internationale crisis. Urgent discussievoer voor de G7 van dit weekend.

Lees ook:

Bolsonaro belooft ‘zero tolerance’ in Amazone en zet leger in bij bestrijding branden

WWF: ‘34 procent van het regenwoud is al verdwenen’

De Amazone brandt: wie kan doordringen tot Braziliaans president Jair Bolsonaro?

“Een brandje meer of minder... Moeder Aarde is een taaie tante”, hoor ik het al klinken bij het aperitief van de hoge gasten. “Trouwens, we weten niet zeker hoeveel branden er nu echt zijn. Volgens NASA-experts zijn het er toch minder dan de 74.155 gerapporteerde branden. “Er is een probleem met de resolutie van de beelden om brandhaarden te detecteren.” Na de tweede amuse die de smaakpapillen in zevenvoud prikkelt, kan er overgegaan worden tot een goed gesprek over de echte brandhaarden van onze wereld. “It’s the economy, stupid.” Macron is opnieuw bij de les.

Ik blijf het frappant vinden hoe vaak beleidsmakers, en andere opgeleide lui, het bos niet door de bomen zien wanneer het over ecologie en economie gaat. Het is sneu voor Angela Merkel, maar het is de schuld van een Duitser. In 1866 verzon bioloog Ernst Haeckle de term ‘ecologie’ voor het vakgebied dat organismen en hun omgeving bestudeert. Ökologie, klonk het plots hip. Biologen bestudeerden die relaties uiteraard al langer, maar ze spraken over de economie van bijen, vlinders en vogels. De term brak internationaal door en als onbedoeld neveneffect groeide er een tweespalt. Ecologie voor de beestjes, economie voor de Homo sapiens. De ironie wil dat Haeckle een groot adept was van Charles Darwin met zijn inzichtelijk pleidooi voor continuïteit in plaats van hokjesdenken tussen de mens en de andere dieren. De opmerkelijke verschillen tussen wij en zij verblinden ons voor de vele gelijkenissen achter de diverse levensvormen op onze aardkloot. Ecologie en economie gaan over hetzelfde huis, oikos in het Grieks. Ecologie én economie als huishoudkunde.

Lopend vuurtje

Door de domesticatie van het vuur hebben we een stevig wapen in de hand om omgevingen te veranderen. Sommige ecosystemen kennen vuur als een normale tot zelfs noodzakelijke factor voor hun duurzaam bestaan. Zwartgeblakerde vernietiging als garantie op duurzame groei en bloei. Dat is evenwel anders voor een regenwoud. Wouden kennen een ander levensritme dan prairies. Voor het Amazonewoud zijn natuurlijke branden uitermate zeldzaam. Toch zitten we al geruime tijd, en in toenemende mate, met rookpluimen in de thuishaven van jaguars, ara’s, tapirs en verbluffende vlinders.

De mens beïnvloedt al meerdere millennia de ecologische hulpbronnen in dit woud. Vorig jaar verscheen een wetenschappelijke synthesepaper onder de titel How people domesticated Amazonian forests. De mens blijkt al veel langer een actieve bosbeheerder te zijn dan zijn historisch statuut van jager-verzamelaar suggereerde. Hij verwijderde onnuttige planten en beschermde bruikbare planten. Hij veranderde vegetaties om meer wild te lokken. Er werd op kleine schaal gebrand. De menselijke bedrijvigheid veranderde het natuurlijke bosmilieu op subtiele maar persistente wijze.

Hans Van Dyck. Beeld VRT

De veelheid van brandhaarden die nu in beeld komen, mist alle subtiliteit. Geen verandering, maar grootschalige vernietiging. Soortenrijk woud als synoniem voor braakliggende grond. Wachtend op kap en nuttig gebruik. De Braziliaanse president Jair Bolsonaro lijkt de leer van Schauvliege – een boom is bedoeld om gekapt te worden – wel erg genegen. Er wordt natuurlijk al veel langer aan de alarmbel getrokken voor het Amazonewoud. Het belang van deze biodiverse hotspot buiten categorie overstijgt het Braziliaans belang. Belang is evenwel nog geen bevoegdheid. Daar wringt het schoentje voor onze milieuproblemen op wereldschaal. We beheren enkele binnenkamers, maar niet het huis. Noodzakelijk overleg en internationale akkoorden gaan traag. Alsof de aanstormende brandweer de processie van Echternach moet volgen.

Ondertussen worden de problemen van het woud groter en intenser. Dan geldt geen eenvoudige wiskunde. De problemen tellen niet op maar vermenigvuldigen zich. Door de branden versnippert het woud. Er komt meer minderwaardige randzone. Die zones zijn gevoeliger voor de invloed van windschade door stormen. Die omstandigheden leiden tot hogere brandgevoeligheid. De branden blazen extra tonnen CO2 in onze mondiale serre. De problemen versterken zich.

In tijden van problemen met begrijpend lezen kan ik het niet laten een geweldig boek over het Amazonewoud aan te bevelen: Moeder van God van de jonge bioloog Paul Rosolie. 

En de G7? Misschien probeert Macron het nog een keertje tegen het toetje: “It is our house, stupid!”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234