Maandag 21/06/2021

ColumnMark Elchardus

Ongelijkheid wordt niet meer benaderd als ongelijkheid tussen individuen, maar als discriminatie tussen groepen

Mark Elchardus. Beeld DM
Mark Elchardus.Beeld DM

Mark Elchardus is emeritus professor sociologie aan de Vrije Universiteit Brussel. Zijn bijdrage verschijnt tweewekelijks.

Onlangs stuitte ik op het begrip “minderhedencomplex”. In zijn boek, In het land van de alawieten, uit 1940 omschrijft de Franse historicus en geograaf Jacques Weulersse het als: “een collectieve en waarlijk pathologische gevoeligheid die maakt dat elke handeling van een andere gemeenschap wordt beschouwd als een bedreiging of uitdaging voor de eigen gemeenschap. Elke gemeenschap staat meteen als één man verenigd van zodra één van haar leden het slachtoffer wordt van het minste vergrijp”.

Nogal wiedes dat een dergelijk complex voor stromen bloed en tranen zorgt in een land als Syrië waar alawieten, soennieten, sjiieten, Koerden, druzen, christenen en vele andere geloofsgroepen en etnieën het met elkaar moeten zien te vinden. Tachtig jaar geleden was dat moeilijk. Vandaag is het dat nog steeds. In een inmiddels vernield land strijden een onoverzichtelijk aantal groepen in wisselende coalities tegen elkaar. Zij worden samengehouden door de te verdelen buit en het minderhedencomplex.

Men zou derhalve verwachten dat landen die daartoe de kans hebben dat complex mijden als de pest, er bijvoorbeeld alles aan doen om te voorkomen dat geweld gepleegd op een individu wordt voorgesteld als een aanval op een groep. Maar nee, ons land cultiveert dat complex.

Zelfs de rechtsstaat krijgt daartoe een andere betekenis. Hij had de bedoeling individuen tegen de staatsmacht te beschermen, ongeacht hun particuliere eigenschappen als kleur, geslacht of geloof. Vandaag wordt beweerd dat hij dient om minderheden te beschermen. Het in bescherming genomen individu is nog slechts een vertegenwoordiger van een belaagde minderheid. Telkens er een vermoeden is dat iemand onheus door de overheid en haar vertegenwoordigers wordt behandeld, treedt het minderhedencomplex in werking en ziet men mensenrechtenactivisten als Alexis Deswaef zich uitsloven om zoveel mogelijk mensen van de betrokken minderheid tegen de rest van de samenleving op te zetten.

Ongelijkheid wordt niet meer benaderd als ongelijkheid tussen individuen, maar als discriminatie tussen groepen. Dat heeft verstrekkende gevolgen. Het maakt het mogelijk om via quota en subsidies voordelen te geven aan de elites van de minderheidsgroepen zonder serieuze inspanningen te leveren om de bescheiden leden van diezelfde groepen vooruit te helpen.

Het minderhedencomplex uit zich ook in de aandrang om geweld op individuen meteen te framen als geweld tegen de minderheidsgroep waartoe dat individu kan worden gerekend. Niet een uniek en onvervangbaar individu is slachtoffer, maar de minderheid waarvan dat individu slechts een vluchtige vertegenwoordiger is.

Zoals veel gevaarlijke onzin komt die praktijk overgewaaid uit de Verenigde Staten. Ze zijn daar de kluts en de weg kwijt. Een fundamentalistische christen die onder de onderlegde handen van Aziatische masseuses een paar keer een happy ending beleefde, kreeg diepe wroeging. Zoals in dat land wel meer gebeurt, liep hij even langs bij de lokale wapenhandelaar en begaf zich dan op weg om de sekswerkers te straffen, de wraak van god in eigen handen te nemen. Voor wie niet lijdt aan het minderhedencomplex is het evident wat daar misliep: een overdosis zotte religie, al te gemakkelijke toegang tot wapens en gebrekkige veiligheid van sekswerkers. Toen de politie het min of meer in die termen omschreef, “wekte dat meteen argwaan”. Volgens het minderhedencomplex dient men in de moorden een aanval op vrouwen in het algemeen en Aziatische vrouwen in het bijzonder te zien. Het wonderbaarlijke van die op zich krankzinnige uitleg – die ook de Vlaamse kranten haalde – is dat elke geweldpleging uiteraard “past in een patroon”, het slachtoffer heeft immers altijd een bepaald geslacht, kleur, geloof, etnische origine of seksuele geaardheid.

Het kan zinvol lijken in de wet geweldpleging te onderscheiden die gemotiveerd wordt door haat voor een bepaald kenmerk zoals kleur, geslacht et cetera. Dat is echter geen goed idee. Binnen de kortste keren wordt dan, indien niet in de rechtszaal dan wel in de media en de geesten alle geweld op die manier benaderd. Met het gevolg dat de samenleving verder ontbindt tot een collectie minderheden die dingen om de status van grootste slachtoffer.

Wat we nodig hebben, is een betere profilering van slachtoffers én daders en daarop steunend een betere handhaving. Harder optreden tegen daders, een veiligere omgeving voor potentiële slachtoffers. Meer conducteurs op treinen en camera’s in de straten zouden al kunnen helpen tegen de seksuele agressie waarvan vooral vrouwen het slachtoffer zijn. Laten we in elk geval stoppen met het cultiveren van dat noodlottige minderhedencomplex, beter nog, laten we minderheden gewoon afschaffen. Weg ermee, één gemeenschap en iedereen terug burger en medeburger.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234