Donderdag 23/05/2019

Onderwijsrapport

Onderwijsrapport zegt weinig over schoolkwaliteit

Orhan Agirdag is socioloog en werkt als professor aan de KU Leuven.

Orhan Agirdag. Beeld kos

De Morgen heeft een onderwijsrapport gepubliceerd, onder de titel 'Hoe goed zijn de scholen in uw buurt?'. De gegevens in het rapport zeggen echter weinig over hoe goed scholen zijn, en de opgenomen indicatoren voorstellen als maatstaven van schoolkwaliteit kan gevaarlijke gevolgen hebben.

Om dit te verduidelijken moeten we eerst bekijken welke indicatoren in het onderwijsrapport zijn opgenomen. De lezer krijgt onder meer gegevens over de leerlingenkenmerken per school, percentages schooluitval per gemeente en gemiddelde slaagkansen van leerlingen in het hoger onderwijs per studierichting.

Enerzijds zijn dit zeer waardevolle cijfers die ons inzichten kunnen geven over de sociale en demografische ontwikkelingen. Het artikel waarin Remy Amkreutz aan de alarmbel trekt over de stijging van het aantal kansarme leerlingen, is een schitterend voorbeeld hoe deze gegevens waardevol en correct geïnterpreteerd kunnen worden.

Anderzijds kan het ernstig fout gaan met de interpretatie. De titel bij de interactieve tool 'Hoe goed zijn de scholen in uw buurt?' is hier een voorbeeld van. De suggestie dat de gemiddelde leerlingenkenmerken iets zeggen over hoe goed een school is, is misleidend en gevaarlijk.

Toegevoegde waarde

Het is onmogelijk om iets te zeggen over de kwaliteit van scholen op basis van de gemiddelde leerlingenkenmerken. Deze zeggen immers weinig over de toegevoegde waarde van scholen, dus weinig over wat de leerlingen bijleren op een school. Op basis van de gemiddelde leerlingenkenmerken kun je dus niet voorspellen wat een leerling gaat bijleren die kiest voor een school die goed scoort op deze kenmerken.

Laat me dit verduidelijken met een analogie. Als je een hut bouwt in een villawijk, word je niet plots rijk. Veel waarschijnlijker is dat je gefrustreerd zal worden omdat het contrast met je buren zo groot is. Bovendien zijn je buren ook niet rijk geworden doordat ze in die buurt wonen: ze zijn daar komen wonen omdat ze rijk waren.

Naar deze analogie: het is niet omdat je als ouder kiest voor een school waar leerlingen veel slaagkansen hebben in het hoger onderwijs dat jouw kind ook hoge kansen heeft in een dergelijke school. Als het vooral slimme en kansrijke kinderen zijn die deze school hebben gekozen, dan zijn de slaagkansen niet groot omwille van de schoolkwaliteit, maar wel door de gunstige instroom. Het aantrekken van de betere leerlingen is geen verdienste van een school. Instroom zegt dus weinig over schoolkwaliteit.

Statistisch gezien kunnen onderwijskundigen wel rekening houden met instroomgegevens en de toegevoegde waarde of de leerwinst per school berekenen. Zonder dat te doen, zoals in de cijfers van De Morgen, kun je weinig zeggen over de kwaliteit van een school.

Gevaarlijk

Je zou kunnen stellen dat dergelijke gegevens misschien niet baten, maar dan toch zeker niet schaden? Dat is twijfelachtig. Neem nu een van de drie criteria waarop scholen vergeleken worden in de interactieve tool van De Morgen: 'Wie spreekt thuis geen Nederlands?'. Op zich is dit geen indicator van onderwijskwaliteit: naar de gemiddelde leerwinst doet het er niet toe hoeveel anderstalige leerlingen er op school zijn. (Wellicht ook omdat scholen met meer anderstalige leerlingen meer gefinancierd worden en dus compenseren voor mogelijke achterstanden).

Maar wanneer men dit wel als een kwaliteitsindicator voorstelt, bestaat het risico dat Nederlandstalige en anderstalige ouders bepaalde scholen gaan vermijden, omdat ze in de krant gelezen hebben dat daar veel anderstalige leerlingen zijn. Dit brengt de leerlingenaantallen in scholen met een hoger percentage van anderstaligen naar beneden, waardoor de scholen gedestabiliseerd worden. Segregatie van leerlingen en destabilisatie van scholen is toch niet iets wat De Morgen op zijn geweten wil hebben? In dat geval dient de framing van deze bevindingen onmiddellijk aangepast te worden.

Alternatieven?

Kunnen we dan echt geen uitspraken doen over de schoolkwaliteit? Wetenschappelijke alternatieven bestaan er wel degelijk: schooleffectiviteitsonderzoek is een van de meest geavanceerde branches binnen de sociale en humane wetenschappen. Maar om deze bevindingen overzichtelijk weer te geven, is een goede samenwerking tussen onderwijswetenschappers en journalisten nodig. Hoe dan ook zullen deze bevindingen minder spectaculair zijn en geen belofte kunnen doen aan ouders dat ze kunnen nagaan hoe het zit met kwaliteit van de school van hun kind. Gelukkig is het wetenschappelijk onderzoek (en journalistiek) niet in dienst van het individuele, maar het algemene belang. En daarover kunnen we wel heel wat uitspraken doen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.