Zaterdag 20/07/2019

Opinie

Nu de laatste overlevenden van de Holocaust nog leven, moeten we rechtzetten wat er nog recht te zetten valt

Leo Delwaide, oorlogsburgemeester van Antwerpen. Beeld Archief SOMA

Antwerps schepen Claude Marinower (Open Vld) is ondervoorzitter van de Kazerne Dossin, voorzitter van het Joods museum deportatie en verzet, en zoon van een gedeporteerde.

Na bijna 75 jaar komt de laatste steen over de rol van het Antwerpse stadsbestuur tijdens WO II eindelijk naar boven. Oorlogsburgemeester Leo Delwaide sr. hielp actief mee aan de jodenrazzia’s die het leven kostten aan mijn tante Rosa en haar twee kinderen eind augustus 1942. Als zoon van een van de weinige Belgische overlevenden van de Holocaust heb ik steeds de onderste steen boven willen halen van de grootste oorlogsmisdaad ooit op Belgisch grondgebied gepleegd. Het is de verdienste geweest van wetenschappers als Lieven Saerens, Rudi Van Doorslaer en Herman Van Goethem om deze donkerste bladzijde van de joden in Antwerpen te beschrijven.

De onduidelijkheid had meer dan 50 jaar geduurd. Tot de wetenschappers alles steen voor steen blootlegden. De waarheid is pijnlijk. De misdaden, schaamte en het verdriet waren destijds zo groot dat slachtoffers vooral zwegen, zeker ook in de joodse gemeenschap. De meeste daders konden, soms na een korte straf, hun oude leven zonder verdere verantwoording verder zetten.

Claude Marinower. Beeld RV

Het lijkt eigen te zijn aan de menselijke conditie om het hoofd weg te draaien of een oogje dicht te knijpen. Niet alleen voor onze eigen fouten, maar eveneens voor die van anderen. Tijd en afstand zijn soms nodig om tot inzicht te komen. Ook het debat over de kolonialisering werd nog nooit zo scherp gevoerd als vandaag, zestig jaar later. Ook hier ontstaat er een collectief historisch bewustzijn over de verantwoordelijkheid van mens en overheid.

Geen spijt

Leo Delwaide sr. was een van de collaborateurs die ontsnapten aan hun verantwoordelijkheid. Zijn gewillige hulp als oorlogsburgemeester bij de jodenrazzia’s werd niet bestraft. En ook electoraal werd hij niet afgestraft. Meer zelfs, hij bleef zelfs tot zijn dood in 1978 een prominente rol spelen als havenschepen. In 1953 verscheen Delwaide (na een schorsing en een onderzoek dat niet tot vervolging leidde) terug op het politieke toneel. 

Merkwaardig genoeg kon hij zelfs in de joodse gemeenschap op sympathie en aanzien rekenen. De invloedrijke Louis Davids verdedigde Delwaide tot lang na zijn dood. In een gesprek van 1969 haalt Delwaide Davids’ steun aan. Delwaide betuigt geen spijt: “Indien ik weer voor die verantwoordelijkheid zou staan, zou ik het nog doen. Ik kan dat zonder enige aarzeling antwoorden. Ik geloof dat ik in 1940 juist ben geweest... en niet fout.”

Op 8 mei 2007 verscheen het definitieve rapport van het SOMA over de rol van de Belgische overheden bij de deportatie van joden tijden WO II. De toenmalige eerste minister Guy Verhofstadt bood naar aanleiding van dit rapport zijn verontschuldigingen aan namens de Belgische overheid. Ook het aandeel van het Antwerpse stadsbestuur werd hierin duidelijk. Op mijn verzoek verontschuldigde burgemeester Patrick Janssens zich uiteindelijk namens de stad Antwerpen.

Het is vandaag definitief duidelijk dat Delwaide mee verantwoordelijkheid draagt voor de jodenrazzia’s in 1942. Om dat wetenschappelijk inzicht kunnen we niet heen. Het politieke debat of het Delwaidedok geen andere naam behoeft, moeten we nu voeren. Het zou ons volstrekt ongeloofwaardig maken als we dat niet doen. 

De stad besloot vorig jaar om een masterplan op te stellen rond de herdenking van de Tweede Wereldoorlog, met onder meer een nieuw monument en struikelstenen op de plekken waar joden uit hun huizen werden gesleurd. Als schepen voor Onderwijs versterkte ik tijdens de vorige legislatuur de herinneringseducatie. De gruwel van de oorlog herinneren is niet enkel één keer per jaar een herdenkingsmoment houden. Herinnering is iets wat je elke dag tot leven moet wekken, het is de verhalen van de slachtoffers levend houden. En nu de laatste overlevenden van de Holocaust nog leven, moeten we rechtzetten wat er nog recht te zetten valt.

Geschiedenis schrijft men niet, ze wordt hoogstens herschreven. Het wordt tijd om de bladzijde over Delwaide sr. te herschrijven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden