Donderdag 20/02/2020

OpinieBieke Purnelle

‘Normen uitdagen is geen ponykamp. Ook niet voor mannen’

Bieke Purnelle.Beeld Bob Van Mol

Bieke Purnelle is freelance journaliste en blogster. Momenteel werkt ze als directeur voor het Kenniscentrum voor gender, feminisme en gelijke kansen RoSa.

Beste Joël,

Met interesse las ik je essay ‘De val van de witte man’. Tot mijn verbazing en ergernis stelde ik vast dat je daarin bedient van een onnozele ironische tweet van mij (die ik lang vergeten was en waarmee ik reageerde op een andere tweet over het macho spierballengerol tussen Trump en Iran, een context die niet geheel onbelangrijk is in deze.) Dat ik ook regelmatig ironische grappen maak over vrouwen heb je gek genoeg niet opgemerkt.

Ironie is een stijlfiguur, waarbij dat wat klaarblijkelijk gezegd wordt, afwijkt van dat wat bedoeld wordt. Uiting en bedoeling zijn elkaars tegengestelde. Dat weet je uiteraard. Iemands wereldbeeld of visie afleiden uit een ironische quote of tweet is dan ook bedenkelijk, en met journalistiek heeft het weinig te maken.

Je stelt zelf in je stuk terecht dat mijn tweet ironisch bedoeld is, maar vindt het toch opportuun om er op door te gaan, en om er mijn vermeende visie over de samenleving uit af te leiden. Intellectueel oneerlijk en bovendien – vind ik - onbeleefd.

Anderen hoeven niet in mijn plaats te vertellen hoe ik ergens over denk, zonder mij zelf aan het woord te laten, zonder mij een enkele vraag te stellen.

Je insinueert dat ik stiekem écht bedoel dat mannen biologisch zijn voorbestemd om oorlog te voeren (en vrouwen niet) en dat ik dus een fout maak tegen m’n eigen principes. Je noemt het zelfs “de stelling van Purnelle”. Alsof er iemand gelooft dat ik mannen wil castreren, of dat ik mannen niet in staat acht tot vreedzaamheid. Je mag mijn tweet slechte humor vinden. Wat je niet mag is er ernstige ideeën en visies aan verbinden, ook niet over mijn professionele bezigheden bij RoSa. Ik neem mijn werk namelijk ernstig.

Voor zover ik weet heb je nooit een lezing of presentatie van mij bijgewoond, heb je nooit een van onze vormingen gevolgd. Je weet dus niet hoe wij werken, welke visie we actief uitdragen, maar je vindt wel dat je er vanalles over mag beweren.

Genderbewustzijn bevorderen

Die beweringen zijn nogal mank, dus ik neem even de vrijheid om ze recht te zetten.

Er is in onze organisatie niemand die beweert dat gender enkel een sociale constructie is. Er is in deze organisatie ook niemand die denkt dat vrouwen beter zijn dan mannen. Wij weten en erkennen dat vrouwen en mannen biologisch verschillen.

En het moet gezegd: ook de naam van onze organisatie schrijf je verkeerd.

Bovendien pretendeer je te weten wat ‘het feminisme’ is en neem je grote en uitvoerige stellingen in over het thema. Wie enige kennis van zaken heeft, moet helaas vaststellen dat je matig geïnformeerd bent. Wie Griet Vandermassen leest, leest best ook Cordelia Fine. Een van de basisregels van journalistiek is: je breed informeren, verschillende klokken horen luiden. Wie uitvoerig over gender en feminisme schrijft zou de moeite mogen doen om zich erin te verdiepen. Dan zou je weten dat ‘het feminisme’ nooit heeft bestaan. Het feminisme omvat een veelheid aan stromingen en visies, die soms conflicteren. Er bestaat geen ‘klassiek feminisme’ en er bestaan dus ook geen ‘klassieke feministen’. Sheryl Sandberg en Anja Meulenbelt zijn het ongeveer nergens over eens. Het feminisme van bell hooks is niet dat van de Beauvoir. Verwarrend voor een leek, ik geef het toe, maar het is niet anders.

De visie en missie van RoSa zijn dan weer verbluffend eenvoudig en rechtlijnig: “RoSa wil als kenniscentrum het genderbewustzijn in Vlaanderen bevorderen en zo de feitelijke ongelijkheid tussen vrouwen en mannen in de samenleving helpen wegwerken. Onder gender verstaan we de sociale ideeën, verwachtingen en normen rond mannelijkheid en vrouwelijkheid. Die verwachtingen variëren in tijd of cultuur en overstijgen het persoonlijke. Gender vormt niet alleen een onderdeel van onze identiteit, maar werkt ook als ordeningsprincipe in onze samenleving en zit vervat in de heersende normen en waarden van een cultuur. Op die manier leiden (historisch gegroeide) genderconstructies tot sociale ongelijkheden.”

Dat er biologische verschillen bestaan tussen vrouwen en mannen wordt door ons nooit en nergens ontkend. Het staat zelfs letterlijk te lezen op onze website, het wordt meegegeven in ons vormingswerk, het behoort tot de basiskennis van onze medewerkers.

Utopische eindhalte

Maar terwijl we aan de biologie weinig kunnen veranderen, kunnen we dat aan normen en verwachtingen wel. Dat jij testikels hebt en ik niet is een gegeven. Maar wat we van elkaar verwachten, welke ruimte we elkaar gunnen, hoe we over elkaar oordelen: dat staat niet in steen gebeiteld, zoals je zelf vaststelt. Daar ligt het speelveld. De evolutie in onze gendernormen, die je zelf optekent in je stuk, toont bij uitstek aan hoe maakbaar gendernormen zijn.

Van de utopische eindhalte genaamd gendergelijkheid zijn we dan ook nog ver verwijderd. Zoals jij jezelf niet herkent in heel wat beeldvorming over mannen (“omdat je niet houdt van hard rijden, vuurtjes stoken en veel vlees eten”), zo herken ik mezelf niet in de gangbare en gemiddelde beeldvorming van vrouwen (aangezien ik wél graag vuurtjes stook, van sport hou, een hekel heb aan shoppen en de opgeruimde staat van mijn huis bijkomstig vind). Wij zijn dus elk op onze manier niet de norm, en heel veel mensen met ons.

Mensen zijn zelden bewust en moedwillig seksistisch. Vrijwel iedereen denkt anderen gelijkwaardig te behandelen, al wijst onderzoek overtuigend op het tegendeel. Blinde vlekken zijn lastig weg te vegen. Net daarom doen wij bij RoSa wat we doen: mensen bewust maken van het feit dat blinde gendernormen en -stereotypen voorbijgaan aan de complexiteit van individuele mensen.

Dus voor de goede orde, vooraleer er iemand echt gelooft wat je impliceert in je stuk: ik vind het reduceren van mannen tot bierdrinkende voetbalhysterische primaten die geen luier kunnen verschonen net zo idioot als het herleiden van vrouwen tot stoeipoes shopverslaafde, übermama of huishoudwonder. Dat soort beeldvorming reduceert ons en werpt lastige drempels op, drempels die ik graag help wegwerken. Normen uitdagen en doorbreken is immers geen ponykamp. Ook niet voor mannen.

Je hebt dan ook gelijk als je stelt dat we elkaar niet moeten aanspreken op gender, afkomst of geaardheid. Maar aangezien je doorgaans de eerste bent om te roepen dat humor vrij moet zijn zou ik je aanraden je ideeën over wat anderen denken niet te baseren op tweets of contextgebonden grapjes.

Ik nodig je graag uit in onze unieke bibliotheek, met zo’n 30.000 werken over gender en feminisme, die elke weekdag gratis openstaat voor iedereen. De zetels zijn er comfortabel, er is koffie en je kan er mij alles vragen wat je wilt zonder dat je iets hoeft te veronderstellen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234