Dinsdag 22/10/2019
Beeld Carl Devos

Column Carl Devos

Nooit was de vertwijfeling in de Wetstraat zo groot als vandaag

De politieke actualiteit volgens UGent-politicoloog en De Morgen-columnist Carl Devos.

Als later deze of volgende week het Vlaams regeerakkoord het daglicht ziet, kan dat een opsteker zijn voor de politiek en haar geloofwaardigheid. Al een jaar hangt over de politiek een benauwende tristesse, die na 26 mei in een collectieve depressie overging. Van het Vlaams regeerakkoord worden trendbreuken met Bourgeois I verwacht. Inclusief rechtsere accenten. Het zou een gesloten akkoord zijn: niet enkel grote principes, ook de uitvoering – vaak conflictstof – zou beter geregeld zijn. Alle coalitiepartners zullen hartstochtelijk de eendracht zweren. Naast de inhoudelijke beleidskeuzes is het uitkijken naar de symbolen die Jambon I allicht nodig heeft voor haar storytelling: de boekhoudersclub van Bourgeois I moet vergeten worden, door een inspirerende en mobiliserende missie die het politieke belang en de relevantie van het Vlaams niveau minstens in de buurt van het federale brengt. De vraag is of al die verandering via ministerkeuzes wordt onderlijnd.

Dit lichtpunt haalt partijen niet uit de penarie. Bij CD&V waren ze de inzinking nabij toen ze het werk der twaalf apostelen onder ogen kregen. Er was een noodingreep nodig om de communicatie daarvan niet helemaal in de rats te rijden. Niet enkel raakt de tekst niet verder dan de eigen navel, de wauwelende woordenbrij blijft steken in clichés en holle stopwoordjes, die inhoudelijke leegte niet camoufleren. De werkgroep is de pars pro toto van het existentieel probleem. Groot was de hoop dat uit deze werkgroep de volgende generatie zou opstaan. Die de partij naar het pad van de heropstanding kan leiden. Dat viel dik tegen. Daarmee wordt de heikele kwestie van het voorzitterschap enkel groter. Die voorzitter moet het fundamenteel debat over wat CD&V wil zijn modereren en inspireren.

De andere voormalige massapartij, sp.a, zit in dezelfde problemen. De daar al jaren naar voor geduwde Conner Rousseau – in de partij fluistert men over de establishmentkandidaat en nepotisme – ziet de uitweg in dezelfde vormvoorschriften als de CD&V-apostelen. Een talent is Rousseau zeker, die goed op beeld pakt, de ‘top’ moet nog blijken. Omdat niemand anders het wilde, en elders – zoals in het Grondwettelijk Hof – heil zoekt, moet Rousseau de zoveelste ‘nieuwe wind’ opwekken. Een elektroshock of revalidatie is niet genoeg, er is een transplantatie nodig.

De remedie blijft te zeer hangen in stijl of organisatie (die tegelijk te veel met zichzelf bezig is). Sp.a is niet langer marktleider in of eigenaar van een thema. Dat moet communicatie nu oplossen. Een partij die steeds vaker als inhoudelijk irrelevant gezien wordt, moet dat via Instagram en Facebook weer worden. De vergelijking met Tom Van Grieken is fout. Van Grieken kon een duidelijke, radicale, antisysteemboodschap communiceren. Verhofstadt was ook jong, maar die had een ideologische visie op een nieuwe partij op zak. De leeftijd van Rousseau is irrelevant, al vragen zijn fans in naam daarvan begrip en mededogen. Problematisch is wel dat de partij niet veel meer in vraag gesteld wordt. Sympathiek zijn volstaat niet.

Zowel CD&V als sp.a mist met deze oppervlaktedebatten de kans om zichzelf veel fundamenteler te herdenken. Zelfs bij N-VA is er vertwijfeling, niet enkel over de vraag of ze nu wel of niet in de federale regering moeten kruipen. Ook existentiëler: moet de partij het centrum zoeken, waar ze op 26 mei het verlies aan de rechterzijde kon beperken, of net dichter bij radicaal-rechts staan? Moet de anderspartij polemisch verschil maken of een conflictontwijkende beleidspartij zijn? Bij Groen ontstaat stilaan de gedachte dat de keuze tussen Almaci en Rzoska niet meer is dan die tussen een lichte variatie op hetzelfde thema. Na de overwinningsnederlaag willen ook de groenen niet ver van de veilige kade afdrijven.

Na ruim twee decennia geslenter in de Wetstraat, vele jaren in de kleinere van de concentrische cirkels: nooit was de vertwijfeling zo groot als vandaag. De kiezer is het landschap aan het herverkavelen en traditionele partijen hebben het nakijken. Er is geen bodem meer boven de kiesdrempel. Dat is een gezond democratisch proces: naar een andere politieke vorm en inhoud. Lastig is dat er soms ook antipolitiek bij komt, burgers die democratie zelf de rug toekeren. De uitkomst is onbekend, pessimisme is overbodig. Traditionele partijen moeten zich aanpassen aan een andere samenleving, met andere breuklijnen en mensen, of zullen verdwijnen. Vervellen doen ze al honderden jaren. Wellicht zal men over vijftig jaar onze tijd als een overgangsperiode omschrijven.

Ondertussen drijven regeringspartijen in een fuik: in een versnipperd en volatiel landschap besturen radicale partijen niet mee. Het regeerakkoord is een synthese van veel krimpende partijen. Die nadien hun kiezers weer kunnen ontgoochelen. Met beleid deze cirkel doorbreken is moeilijk. Deze of volgende week allicht blijkt of Jambon I daartoe in staat is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234