Dinsdag 06/12/2022

OpinieAlain Coninx

Nooit opnieuw een Heizeldrama. Maar het hooliganisme zal niet uit onze stadions verdwijnen

Het Heizeldrama, een van grootste rampen uit de voetbalgeschiedenis. ‘Geef jonge criminelen opvoedingsondersteuning’, stelt Coninx.  Beeld Photo News
Het Heizeldrama, een van grootste rampen uit de voetbalgeschiedenis. ‘Geef jonge criminelen opvoedingsondersteuning’, stelt Coninx.Beeld Photo News

Alain Coninx is ex-VRT journalist. Hij schreef deze bijdrage n.a.v. de driedelige documentaire over het Heizeldrama op Canvas.

Alain Coninx

Het was een uitzonderlijk mooie lenteavond op 29 mei 1985. Met enkele collega’s van de BRT- sportredactie vertrok ik ruim op tijd naar de finale van Europacup 1. Twee van de beste ploegen ter wereld stonden op de Heizel tegenover elkaar, Juventus Turijn en Liverpool. Ik had een vrije avond, Rik De Saedeleer zat hoog in de tribune als verslaggever.

Rond 18 uur al begonnen er al relletjes uit te breken. Liverpool-supporters gingen het vak van de Italianen aanvallen. Wij zaten in het midden van het stadion en konden moeilijk inschatten hoe erg het was in het vak van de Italiaanse supporters. Toen de situatie helemaal uit de hand begon te lopen, kwamen Juve-supporters ons opzoeken in de hoofdtribune en smeekten om hulp.

We waren machteloos. Honderden mensen werden naar de betonnen afsluiting gestuwd door vechtende Engelsen achter hen. Ze konden niet meer weg omdat de uitwegen naar het veld waren afgesloten. Er waren wel politieagenten aanwezig maar ook die kregen geen vat op het inferno.

Het onvoorstelbare gebeurde. Er vielen doden en honderden gewonden. Ik liep rond 19 uur naar beneden, naar de hoofdingang en zag een chaotisch slagveld van stervende en gewonde slachtoffers. Ik wou geen paniek veroorzaken door live op de BRT, voor honderdduizenden kijkers, te zeggen dat er één dode was gevallen. Maar correcte informatie heeft voorrang op emoties. Ik ging dus vertellen wat er buiten het stadion aan de hand was.

Doden tellen

Intussen lagen op het grote plein voor het stadion tientallen lichamen bedekt met een dekentje. Ik kon op dat moment nog zelf de doden tellen. Er was geen crisiscentrum om officiële informatie door te geven. Ik ben met tussenpozen gaan meedelen dat er 18, 20, 25 dodelijke slachtoffers te betreuren waren.

Op een gegeven moment landde er een helikopter met Rode Kruistentjes waarin de dode lichamen werden opgeborgen. In het stadion duurden de helse taferelen voort. De meeste slachtoffers kwamen om door verstikking, niet door vuisten of wapens van Liverpool-aanhangers.

Met vertraging ging de wedstrijd toch nog van start, terwijl de spelers wisten dat er mensen lagen te sterven. Een nachtmerrie! Uiteindelijk zouden er 39 doden vallen.

Een van grootste rampen uit de voetbalgeschiedenis was niet te voorspellen, maar als alle symptomen van de Belgische ziekte samenvallen, is er wel veel onheil te verwachten. Een verwaarloosde infrastructuur, improvisatie in plaats van organisatie, geen coördinatie tussen de politiediensten, geen leiderschap, geen noodplannen.

Kansarmoede

Maanden later heb ik een lange tv- reportage gemaakt over Belgische hooligans gebaseerd op sociologisch onderzoek van de KU Leuven. Daaruit bleek dat ‘onze’ hooligans veelal uit kansarme milieus komen. Het was de eerste keer dat het fenomeen wetenschappelijk werd benaderd.

Na het onderzoek van de KU Leuven in de jaren tachtig zijn er nog maar weinig wetenschappelijke studies gepubliceerd die nieuwe inzichten hebben bijgebracht. Toenmalig onderzoeker en topadviseur op Binnenlandse Zaken, Kris Van Limbergen, blijft bij zijn analyse van dertig jaar geleden. Het gaat nog altijd over maatschappelijk kwetsbare jongeren, uit gebroken gezinnen, zonder werk, zonder vangnet. Dat is de harde kern, daarrond zwermt een massa van meelopers. Voor heel België wordt die harde kern geschat op een duizendtal. Dat zijn hooligans met een criminele achtergrond.

Als toeschouwer is het moeilijk om de criminele kern te onderscheiden van de onschuldige sfeermakers. Daardoor kan er twijfel ontstaan over de aanwezigheid van echte criminelen, maar het voetbal blijft die relschoppers wel aantrekken. Dat is de voorbije maanden weer pijnlijk duidelijk geworden. Bommetjes gericht op doelmannen, gevechten buiten het stadion, maar vooral die recente actie van een Beerschot-supporter die het veld oploopt en een vuurpijl op supporters van Antwerp mikt, is pure criminaliteit.

Achterstelling en agressie

Te snel oordelen is evenwel niet eerlijk. Dat een laag opleidingsniveau van de ouders, een armoedige gezinssituatie en een lage sociale onderklasse aan de basis van het geweld zouden liggen, vind ik een vernedering voor alle jongeren die uit een arbeidersmilieu komen, ik ben daar zelf een product van. Voetbal is een volkssport die duizenden zogenaamde risicoprofielen aantrekt, voetbal kan net een oplossing zijn om frustraties en agressie te kanaliseren.

Los van de socio-culturele achterstellingen loopt er een grondstroom van agressie. Het zou naïef zijn die aangeboren aard te ontkennen. Hugo Claus, fan van voetbal en boksen, heeft ooit een provocerende oplossing voorgesteld: “Je zou die jongens naar een echte oorlog moeten sturen... dat zou veel helpen om de kwaal te voorkomen.”

Dit is geen pleidooi om de jonge criminelen naar Oekraïne te sturen, maar ik volg wel de Nederlandse klinisch psycholoog Jan Derksen als hij zegt: “Agressie zit in ons... het stuurt ons gedrag.” Hij is zelfs voorstander van free fights, georganiseerde gevechten tussen hooligans op afgelegen plaatsen. Die verlopen volgens ongeschreven codes en zouden een remedie zijn tegen potjes die overkoken. Een hyperbool om het belang van agressiebestrijding te onderstrepen.

Hooliganisme zal dus niet uit onze stadions verdwijnen, ondanks de aanwezigheid van stewards, van allesziende camera’s, oproerpolitie, overvalwagens en anonieme politiemensen.

Een deel van die overheidskosten zou afgeroomd moeten worden om jonge criminelen opvoedingsondersteuning te geven. Een oplossing op lange termijn.

Heizel 1985 (afl. 2), vanavond om 21 uur 30 op Canvas.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234