Zondag 17/11/2019

Standpunt

‘Nooit meer oorlog’ klinkt nu hol

Maarten Rabaey. Beeld Tim Dirven

Maarten Rabaey is journalist bij De Morgen.

“We leven nu in een wereld die vergelijkbaar is met die van 1914.” Deze onheilspellende woorden, in onze bijlage ‘Zeno’, komen van Sophie De Schaepdrijver, hoogleraar moderne Europese geschiedenis aan Pennsylvania State University en in ons land beroemd als auteur van het standaardwerk ‘De Groote Oorlog’. 

Scherper dan wie ook ziet zij nu parallellen tussen onze onrustige, multipolaire, wereld en de aanloop naar de Eerste Wereldoorlog, die op 11 november precies 100 jaar geleden geëindigd zal zijn, na de vier bloedigste jaren uit onze geschiedenis. In veel van wat ze nu al doen, zijn Donald Trump en Vladimir Poetin volgens De Schaepdrijver vandaag al even onvoorspelbaar geworden als keizer Wilhelm II, die in naam van prestige Duitsland in 1914 pardoes in een roekeloos wereldconflict stortte.

“In de VS voel je een soort vijandige geest naderbij sluipen”, vat ze nu de onheimelijke sfeer in haar tweede thuisland samen. Lang moest ze niet zoeken naar concrete voorbeelden. In volle campagne voor de Midterms kregen Democraten en enkele progressieve beroemdheden deze week bombrieven in de bus, maar de VS-president schoof de morele verantwoordelijkheid eerst in de schoenen van de vrije media. Over een groep vluchtelingen op weg naar de Mexicaans-Amerikaanse grens heerst intussen een opgezweepte hysterie. En dan heeft ze ook haar persoonlijke ervaring, een groeiende wrok vanuit de samenleving tegen buitenlanders – zelfs tegen Belgen.

Tijdelijk terug in België verbaast ze zich ook hier over de kramp waarmee sommigen nog altijd reageren op vluchtelingen en migranten. Ze wijst er fijntjes op “dat ook veel Belgen tijdens WOI vluchtelingen waren” maar stelt met lede ogen vast dat de voorbije vier jaar te weinig herdenkingen de brug maakten naar nu

Daar heeft ze een punt. Terwijl in onze ‘Flanders Fields’ de voorbije jaren soms massa’s mensen uitrukten om naast papieren ‘Poppies’ kaarsjes te branden, ploeterden hedendaagse vluchtelingen van oorlog of economische uitbuiting alleen door het slijk van de IJzervlakte naar Frankrijk in de hoop Engeland te bereiken. De Schaepdrijver is ongemeen hard voor de beleidsmakers die hen criminaliseren: “We zijn in een absolute regressie beland, waarin de vermeende vijand wordt gedehumaniseerd en waarin slachtoffers tot daders worden benoemd.”

‘Nooit meer oorlog’ was na WOI een leuze die de pacifistische Vlaamse beweging vorm moest geven. In de spiegel van onze actualiteit klinkt dat streven nu hol. Dat is niet eens kritiek, maar een vaststelling. Wie vandaag voor oorlogen elders in de wereld te lang de andere kant opkijkt, dreigt op een dag in die conflicten te worden meegezogen. Hoe voorkomen we dat, en als het toch gebeurt, wat doen we dan? 

Het is een vraag die De Schaepdrijver een eeuw na het einde van WOI nu eens ten gronde beantwoord zou zien om een herhaling te voorkomen, en wij met haar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234