Maandag 25/05/2020

Opinie

Nieuw burgerschap vraagt nieuw leiderschap

Beeld PHOTO_NEWS

Gwendolyn Rutten is voorzitter van Open Vld.

Zijn het geweld, de acties en de stakingen van de voorbije weken louter terug te voeren tot de pretentie van de macht? Ja, zo lijkt Luc Huyse in deze krant te stellen. Ik ben het daar niet mee eens. Hoe we omgaan met politieke macht is slechts een deel van het verhaal. De verandering zit dieper. Hedendaags burgerschap vraagt om een nieuw soort leiderschap, in de brede betekenis van het woord.

"Burgers willen meer zijn dan kiezers", schrijft Huyse ook. Dat klopt. De burger anno 2014 neemt geen genoegen met een wandeling naar de stembus, bolletje inkleuren en vervolgens vijf jaar wachten tot de overheid zegt wat te doen. Hij of zij neemt steeds vaker zélf het engagement om problemen op te lossen. Hoe en onder welke - vaak wisselende - vlag de burger participeert aan de samenleving, dat kiest die burger zelf. Daar moet elke organisatie die pretendeert een maatschappelijke rol te vervullen, en een deel van de bevolking te vertegenwoordigen, rekening mee houden.

Politieke partijen moeten meer dan ooit werken voor elke stem: met een ideologie, met boegbeelden, met visie én met resultaten. Op blinde kiezersloyaliteit rust onze democratie al lang niet meer. En elke dag opnieuw moet een politicus via kanalen zoals Twitter en Facebook in dialoog met de burger. Dat is democratie 2.0.

Wat telt voor politieke partijen, telt bij uitbreiding ook voor het middenveld. Want diezelfde burger, die actief gebruik maakt van zijn macht, wil meer zijn dan een anoniem of passief lid van een vakbond of vereniging. Steeds minder vertegenwoordigen gevestigde organisaties met hun top-downstructuren de mening van de individuen die ze verenigen. Zoals een medewerker van de NMBS het gisteren nog in een lezersbrief in een Vlaamse krant stelde: "De vakbond spreekt in mijn naam. Maar met welk mandaat?" Dus moet ook het middenveld aan de slag voor een grootscheepse denkoefening over macht en onmacht. Precies dat aspect mis ik in het betoog van Huyse.

Pretentieloos

Moderne regeringen omarmen het nieuwe burgerschap. Het is de kentering van protest naar participatie. Ze hebben niet de pretentie van de macht om alles van bovenaf te regelen. Integendeel: minder overheid betekent meer ruimte voor engagement en vrij initiatief. Ruimte voor oplossingen die van onderuit groeien in plaats van door de staat te worden opgelegd. Ruimte voor - in Nederland het woord van het jaar - de omslag naar de participatiemaatschappij.

En ja, ook in België en Vlaanderen is die trend ingezet. Meer vrijheid en minder betutteling, gecombineerd met een stevige portie hervormingen. Want de beste manier om kwijt te geraken wat we hebben, is precies door er krampachtig aan vast te houden. Zeker in deze veranderende tijd vraagt een nieuw burgerschap ook om een ander soort leiderschap, gebaseerd op het creëren van opportuniteiten. Met politici die weliswaar tegen de stroom durven in te gaan, maar ook bereid en capabel zijn om te luisteren en perspectief te geven. Om uit te leggen dat de toekomst wel anders, maar niet slechter zal zijn.

Moet de politiek dat nieuwe leiderschap vorm geven, zoals Huyse stelt? Ja, maar niet alleen de politiek. Geëngageerd burgerschap vraagt ook geëngageerd leiderschap van sociale partners, van opiniemakers en journalisten die gemakkelijke waarheden doorprikken. Precies daar knelt het schoentje. Schreeuwen, overdrijven of amok maken, is niet meer van deze tijd.

Toch blijft een deel van de vakbonden, de opiniemakers én de politici steken in de nostalgie van de vorige eeuw. Een nostalgie die democratie verwart met provocatie, protest, en straatstenen die door de ruiten vliegen. Zelden zoveel machteloos en ouderwets vertoon gezien als wanneer mensen in gekleurde plastic zakken wild om zich heen slaan of door de megafoon jammeren om zekerheden die niet meer zijn. Zelden ook zo weinig leiderschap gezien als bij politici die in het parlement brullen en overdrijven en zo precies de tweespalt creëren die ze pretenderen aan te klagen. Zelden zo weinig engagement gezien als bij pers en opiniemakers die bij elke verandering onheil afroepen over het bloedbad dat ons te wachten staat.

Hoe groter de megafoon, hoe minder er geluisterd wordt. Hoe grotesker het verzet, hoe minder efficiënt het resultaat. Hoe groter de overdrijving, hoe kleiner het vertrouwen. En hoe ouderwetser het leiderschap, hoe groter de nood aan geëngageerde burgers. Laten we afstand doen van de illusie dat vooruitgang en geluk door onze leiders gemaakt worden. Niet door de politieke leiders, ook niet door die van het middenveld. Een eigentijds devies: do it yourself and do it together.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234