Donderdag 01/12/2022

OpinieKlaus Vanhoutte & Els Traets

Niet zo moeilijk om andermans identiteit te huren. Maar we laten dat niét zomaar z’n gangetje gaan in België

John, in de Pano-reportage 'Identiteit gehuurd' Beeld VRT
John, in de Pano-reportage 'Identiteit gehuurd'Beeld VRT

Klaus Vanhoutte is directeur van Payoke, centrum voor slachtoffers voor mensenhandel. Els Traets, is jurist/ beleidsmedewerker bij Payoke.

Klaus Vanhoutte en Els Traets

Het is in België niet zo moeilijk om de identiteitspapieren van iemand anders te huren en onder een valse identiteit aan het werk te gaan. Dat was althans wat de Pano-reportage vorige week aan het licht bracht. Een aantal van die mensen die zich al enige tijd in die situatie bevinden kwamen anoniem aan het woord en het was duidelijk dat zij zich in een bijzonder afhankelijke en uitzichtloze situatie bevonden. Men kon na afloop de indruk hebben dat deze praktijken ongehinderd kunnen gedijen in België en dat de slachtoffers in de kou blijven staan. Dit laatste sluit niet helemaal aan bij de realiteit. Dat er werk aan de winkel is daar zijn we het over eens, maar zowel bij de centra voor slachtoffers van mensenhandel als bij justitie is er wel degelijk al jaren aandacht voor deze problematiek.

De reportage volgde John, een man uit Centraal-Afrika die illegaal in België verblijft. Om te kunnen werken in België, huurde hij een Belgische identiteitskaart van een man van Afrikaanse origine. Daarmee opende bij een bankrekening en schreef zich vervolgens in bij verschillende interimkantoren onder die identiteit. Na enkele dagen kon hij al aan het werk. Zijn loon werd gestort op de recent geopende bankrekening terwijl de verhuurder van het identiteitsdocument de rekening werkelijk beheerde. John en de verhuurder spraken af dat John twee derden van zijn loon zou krijgen van de verhuurder. De rest van zijn loon diende als onkostenvergoeding voor de verhuurder van het document. De reportage maakte duidelijk hoe hard John in de greep was van de verhuurder. Die berekende naar eigen goeddunken John’s deel van het loon en die had er het raden naar of dat correct gebeurde, aangezien hij geen toegang had tot de bankrekening en dus niet wist hoeveel loon er gestort werd. Om zijn dagelijkse uitgaven te kunnen bekostigen nam hij nog een tweede job aan, waar hij volgens hetzelfde principe een “derde” van het loon afstond aan de(zelfde) verhuurder. Daarnaast bleek ook dat de verhuurder het vakantiegeld en eindejaarspremie inhield, dit als een onkostenvergoeding aangezien “hij ook meer belastingen moest betalen nu hij een loon ontving”. Ondertussen bouwt de verhuurder van de identiteit wel sociale rechten op in België. Niet alleen John, maar ook de Belgische staat betalen dus de prijs voor de criminele activiteiten van de verhuurder.

We krijgen de indruk dat dit alles probleemloos z’n gang kan gaan in België, dat er amper controles worden uitgevoerd en dat mensen tientallen jaren op deze manier onder een valse identiteit kunnen werken. Maar, voor de volledigheid ware het misschien beter geweest dat deze kwestie ook even bij politie en justitie of bij één van de drie centra voor slachtoffers voor mensenhandel was aangekaart, want er wordt wel degelijk opgetreden tegen deze praktijken die overigens geen onbekend of nieuw fenomeen zijn. Bovendien kunnen de slachtoffers aanspraak maken op het statuut slachtoffer mensensmokkel met verzwarende omstandigheden en opgevangen en begeleid worden door de drie centra Payoke, Pag-Asa en Surya. Het arbeidsauditoraat en de Federale Gerechtelijke Politie werden jaren geleden al regelmatig met deze problematiek geconfronteerd en traden hier dan ook fors tegen op. De verhuurders werden steevast vervolgd voor mensensmokkel. Dat deze feiten als mensensmokkel worden gezien klinkt wellicht vreemd. John en anderen in zijn situatie steken geen landsgrenzen over en worden evenmin op een vrachtwagen gezet richting het Verenigd Koninkrijk. En toch zijn de mensen die deze documenten verhuren mensensmokkelaars. Ze zorgen ervoor dat mensen in illegaal verblijf, zoals John, in België kunnen blijven en in die context kan er ook sprake zijn van mensenmokkel. Door de tewerkstelling van de “huurder” hebben de daders namelijk een inkomen, kunnen ze een studio huren en in hun dagelijkse behoeften (eten, drinken, …) voorzien. De verhuurders van de documenten helpen hen niet uit menslievendheid, maar - zoals uit de reportage duidelijk bleek - om er zelf een financieel voordeel uit te halen. Wie personen helpt om illegaal in België te blijven met het oog er zelf geld aan te verdienen, maakt zich schuldig aan mensensmokkel.

Mensen als John voelen zich als ratten in een val. Ze hebben het identiteitsdocument van de verhuurder nodig om te overleven, maar zijn overgeleverd aan zijn grillen en voorwaarden. Ze durven niet naar de politie te stappen, want ze zijn illegaal in het land en gebruiken de identiteit van iemand anders om te werken, wat uiteraard strafbaar is. Maar slachtoffers hoeven niet in de kou te blijven staan. De verhuurder is strafbaar en maakt misbruik van hun kwetsbare positie. Hij maakt zich (minstens) schuldig aan sociaalrechtelijke inbreuken, mensensmokkel en identiteitsfraude. Bovendien, wordt eenzelfde identiteit vaak verschillende malen ‘verhuurd’ – soms zelfs terzelfdertijd. Hoewel elke tewerkstelling wordt geregistreerd, heeft het systeem waarin dat gebeurt blijkbaar geen alarmfunctie wanneer ‘een identiteit’ op twee plekken tegelijk aan het werk is.

De onthaalcentra voor slachtoffers van mensenhandel, hebben in de afgelopen jaren meerdere mannen én vrouwen begeleid die op deze manier aan het werk waren. Als slachtoffer van mensensmokkel met verzwarende omstandigheden kunnen ook zij, onder bepaalde voorwaarden, beroep doen op een bijzonder beschermingsstatuut. Wanneer ze hun medewerking aan het onderzoek verlenen, alle contacten met de verdachten verbreken en zich laten begeleiden door een gespecialiseerd en erkend onthaalcentrum voor slachtoffers van mensenhandel, kunnen zij hun leven in België legaal opbouwen.

Het moge ook het duidelijk zijn dat er aan de detectie, de identificatie en de opvolging van dit fenomeen nog één en ander schort. Te weinig slachtoffers van mensenhandel en mensensmokkel met verzwarende omstandigheden vinden hun weg naar de gespecialiseerde centra. Ook John, net zoals de Pano-redactie trouwens, had overduidelijk geen enkele notie van de multidisciplinaire structuren die 25 jaar geleden in het leven zijn geroepen om hem uit zijn situatie te helpen. (Al kun je John dat natuurlijk niet kwalijk nemen.) Maar, de overgrote meerderheid van politici, organisaties, veldwerkers en media hebben net zo min enig idee dat het hier wel degelijk over mensensmokkel met verzwarende omstandigheden gaat en wat wij concreet voor die slachtoffers kunnen doen.

Als wij bij Payoke, Pag-Asa en Surya, maar net zo goed bij al onze partners in politie, justitie, DVZ en Sociale inspectie, een dergelijke reportage zien passeren dan dient zich een dubbel gevoel aan. Uiteraard zijn we enerzijds blij dat dit misdrijf uit de schaduw wordt gehaald en we hopen op een terechte verontwaardiging bij het publiek en de politiek. Dit zijn immers de slachtoffers voor wie wij in het leven zijn geroepen en voor wie we elke dag met overtuiging werken. Anderzijds is het jammer dat de werking van de centra na 25 jaar nog altijd niet beter gekend is. Om (mogelijke) cliënten te kunnen begeleiden in hun re-integratie is het nodig dat zij op een correcte manier bij de centra worden aangemeld. In die begeleiding ondersteunen wij hen ook in het afleggen van de verklaringen bij politie- en inspectiediensten, een cruciaal element als we dit fenomeen willen aanpakken. Het is dus absoluut noodzakelijk dat alle spelers in het veld op de hoogte zijn van de werking van de centra.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234