Woensdag 30/11/2022

Ann De Craemer

Niet 'kamikazecoalitie' maar 'geefplein' moet het woord van het jaar worden

null Beeld Eric de Mildt
Beeld Eric de Mildt

Schrijfster Ann De Craemer verwoordt haar liefde voor taal in de blog 'Ik hou van taal'. Vandaag stelt ze haar eigen woord van het jaar voor.

Deze tekst las ze vanavond voor op het Festival van de Gelijkheid in de Vooruit in Gent. Vandaag en morgen is ze huiscolumnist van dit festival.

Ann De Craemer

Soms klinkt zelfs het woord 'bitter' nog te zoet om een mensenleven te omschrijven. Dat was wat ik dacht toen ik daarnet op dit festival naar de documentaire 'Poor Kids' keek. Het klinkt misschien wrang om u een documentaire aan te raden die tachtig minuten lang een knoop in mijn maag heeft gelegd, maar toch zeg ik het met overtuiging: kijk, en wees verontwaardigd.

'Poor Kids' is een documentaire van Jezza Neumann uit 2012 waarin Britse kinderen vertellen wat het betekent om uitzichtloos arm te zijn. Courtney, Paige en Sam zijn drie van de meer dan 3,5 miljoen kinderen die in armoede leven in het Verenigd Koninkrijk - het land waar ook arts en schrijver Theodore Dalrymple vandaan komt. Dalrymple is de man die beweert dat mensen zelf verantwoordelijk zijn voor de toestand waarin ze leven. Ben je arm, dan heb je pech. Eigen schuld, dikke bult.

Courtney, acht jaar, heeft er nochtans niet voor gekozen om zo zuinig te moeten zijn met de tube zalf waarmee ze het eczeem op voeten en benen moet bestrijden. Gaan zwemmen en de bus nemen zijn voor haar te duur. Wanneer het meisje op bed naast haar vriendin Holly ligt, in een kamer waar de verf van de muren bladdert, antwoordt ze dit op de vraag wat ze later worden wil: "Wanneer ik 21 ben, wil ik gewoon kunnen werken." Courtney is er niet verantwoordelijk voor dat de armoede haar zelfs het vermogen om te dromen heeft ontnomen. Ze zegt niet dat ze popster wil worden, of kapster, of prinses. Nee, ze wil werken, al gelooft ze er zelf niet echt in. "Ik wil niet groot worden", zegt ze. "Het zal lastig zijn."

Paige, een meisje van tien uit Glasgow, heeft er niet voor gekozen dat ze haar vrienden niet durft te laten zien waar ze woont. Paige brak mijn hart toen ze de nieuwe sociale woning binnenkwam die haar gezin werd toegewezen - hun vorige flat was zo vochtig dat de schimmel tot in de gordijnen was gekropen. "Dat iemand zoals ik zo'n huis kan krijgen, ik kan het niet geloven", jubelt ze terwijl ze in het rond kijkt. "Iemand als ik", zegt ze. Het is niet haar schuld dat ze al op haar tiende naar zichzelf moet verwijzen alsof ze niemand is, in termen waarmee ook de buitenwereld vaak naar armen verwijst: "mensen als zij".

Sam, elf jaar, wordt op school gepest omdat hij onder zijn uniform de te kleine bloes van zijn oudere zus Kayleigh draagt. Zijn klasgenoten noemen hem een meisje. Hij zegt dat hij nooit zal trouwen, omdat hij zeker weet dat zijn vrouw hem in de steek zal laten, zoals ook zijn eigen mama zijn vader heeft verlaten, waardoor die nu alleen voor drie kinderen moet zorgen, en dat met slechts 420 pond per maand.

Clichés

De reacties op 'Poor Kids' waren in Groot-Brittannië overweldigend. Documentairemaker Jezza Neumann had daar een eigen verklaring voor: "Ik denk dat het ongeloof bij iedereen zo groot was omdat we kinderen toonden die, hoewel ze in armoede leefden, voor de verandering eens níet aan de stereotypes voldeden."

Die clichés zijn hardnekkig, zegt Neumann: "In Groot-Brittannië denken de mensen bij kinderarmoede namelijk al snel aan slechtgemanierde straatboefjes die in bendes zitten. Ze geloven liever dat arme mensen alleen maar arm zijn omdat ze dat aan zichzelf te danken hebben, zie je. Maar bij de kinderen die wij hen toonden konden ze onmogelijk vasthouden aan dat idee. Je kon hen moeilijk de schuld geven voor het leven dat ze leidden."

Dat is nochtans wel wat iemand als Theodore Dalrymple doet. Ik citeer: "Niet armoede en discriminatie maar de eigen zelfdestructieve cultuur houden de onderklasse in haar ellende vast. De meesten blijven keer op keer in dezelfde domme fouten vervallen, als was dat een punt van eer. Wie FUCK YOU op zijn voorhoofd tatoeëert, weet vooraf dat hij nooit nog een kans maakt op een baan."

Mag ik het verontrustend vinden dat de man die de grootste partij van dit land leidt en schaduwpremier van de federale regering speelt, zijn grote bewondering voor Theodore Dalrymple nooit onder stoelen of banken heeft gestoken? Mag ik het ook verontrustend en zelfs stuitend vinden dat onze Vlaamse minister van Armoedebestrijding en voormalig Antwerps OCMW-voorzitter, mevrouw Liesbeth Homans, vorige week de eerste minister in twintig jaar was die niet kwam opdagen voor de presentatie van het Jaarboek Armoede en Sociale Uitsluiting? Het Jaarboek wordt gemaakt door de respectabele sociologen van OASeS, het Antwerpse onderzoekcentrum dat is opgericht door Jan Vranken. Diezelfde Vranken heeft eerder dit jaar het beleid van Homans zwaar op de korrel genomen.

De minister had agendatechnische problemen, was de uitleg. Het klinkt als een slag in het gezicht van de Courtneys, Paiges en Sams van ons land - want die zijn er ook, en ze zijn met veel meer dan we denken. België prijkt op de elfde plaats op de EU-ranglijst als het gaat om het aantal mensen dat onder de armoederisicogrens leeft. In totaal is dat 15,1 procent van de bevolking. De kinderarmoede neemt sinds 2005 elk jaar toe. Wie opgroeit in armoede, blijkt uit het rapport dat vorige week werd gepresenteerd, heeft later meer kans ook in armoede te moeten leven.

Minister Homans wil zich naar eigen zeggen vooral concentreren op de bestrijding van kinder- en generatiearmoede. Ik begrijp dat veel mensen daar hun twijfels over hebben, als ze haast dagelijks in de media horen dat onze regering tot nog toe vooral haar best deed om het de rijken niet bepaald moeilijk te maken, maar wel de facturen voor water, elektriciteit, openbaar vervoer en onderwijs te verhogen, waarmee het risico op armoede vergroot in plaats van verkleint.

Minister van Armoedebestrijding Liesbeth Homans (N-VA). Beeld BELGA
Minister van Armoedebestrijding Liesbeth Homans (N-VA).Beeld BELGA

Mensen helpen graag

Maar dit is een festival tegen verzuring, zoals De Morgen vandaag kopte, dus laten we vooral kijken naar wat gewone burgers pogen te ondernemen tegen armoede. Mensen helpen graag. Die reflex is bestand tegen om het even welk beleid. Zo is er het geefplein, een initiatief van mijn collega-schrijver Jeroen Olyslaegers dat is ontstaan in de schoot van Occupy Antwerp. Jeroen zet zijn schouders onder het organiseren van geefpleinen in heel Vlaanderen, en het vuur waarmee ik hem dat op Facebook zie doen, verdient ons aller applaus. Ik denk ook aan de actie 'Soep op de Stoep' van Welzijnszorg vzw, waarbij duizenden vrijwilligers geld inzamelen om lokale armoedeprojecten te ondersteunen. Als reactie op de documentaire 'Poor Kids' werd in Groot-Brittannië de welzijnsorganisatie Make Lunch opgericht, die arme kinderen voorziet van een gratis dagelijkse lunch tijdens schoolvakanties.

Toen vorig jaar 'selfie' tot woord van het jaar werd verkozen, schreef Olyslaegers dit: "Laat ons eerlijk wezen. Het woord 'selfie' sluit een tijdperk af, het is de hekkensluiter van een door zichzelf geobsedeerde samenleving. Mocht het woord hebben bestaan ten tijde van keizer Nero zou hij ook een selfie hebben genomen met brandend Rome op de achtergrond. Voelt u mijn manipulatieve campagne al, o lezer? Binnen vijf jaar staan we op een geefplein te lachen met selfies (en met Van Dale, uiteraard)."

Ik wens het samen met Jeroen. Meer nog: ik roep bij dezen het woord 'geefplein' uit tot woord van het jaar 2014. Het staat symbool voor een samenleving die door veel mensen als kil wordt ervaren, en net daarom willen ze geven - of het nu soep of solidariteit is. Ik vermoed dat 'kamikazecoalitie', een van de genomineerde woorden van het jaar, een grote kans maakt om te winnen, maar we hebben Van Dale niet nodig om daartegen in te gaan en voor een warmer woord te kiezen. 'Geefplein', dus. Voor mensen als Jeroen, en voor Courtney, Paige en Sam, en voor alle andere arme kinderen die onze aandacht verdienen, en die we het vermogen om te dromen moeten teruggeven.

Jeroen Olyslaegers. Beeld Filip Van Roe
Jeroen Olyslaegers.Beeld Filip Van Roe

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234