Dinsdag 20/08/2019

Opinie

Niet islam, maar ongelijkheid ontwricht onze samenleving

Kristof Calvo speecht in de Kamer. Beeld Photo News

Kristof Calvo is federaal fractieleider voor Groen. In zijn nieuw boek Leve politiek, dat vandaag wordt voorgesteld, pleit hij voor onbescheiden progressieve politiek met grote dromen.

Vandaag trekken duizenden landgenoten door de straten van Brussel. Niet omdat ze zich zorgen maken over een verpletterende verkiezingsoverwinning van Islam, wel omdat ze bezorgd zijn over de pensioenen. De kans is echter groot dat de duizenden betogers uiteindelijk minder (politieke) aandacht zullen krijgen dan Redouane Ahrouch en zijn omstreden minipartijtje.

Dat moet stoppen. Begrijp me niet verkeerd: terreur en radicalisme verdienen uiteraard politieke aandacht, maar de slinger is echt aan het doorslaan, ook de afgelopen week weer. Er wordt te veel over de islam gepraat en te weinig over wat er echt toe doet. Culturele kwesties over het geven van handen of het dragen van een hoofddoek worden alleen maar opgepookt om de aandacht af te leiden van het eigen falen in verbindende vraagstukken.

Niet de islam (de religie), maar de ongelijkheid is wat onze samenleving ontwricht. Het culturele onbehagen door terreur en migratie is een feit – dat hoeven we niet te loochenen. Maar dat het zo woekert, komt door de ongelijkheid en de bestaansonzekerheid. Ongelijkheid is de eigenlijke oorzaak, cultureel onbehagen ‘slechts’ het symptoom.

Populisten

Wantrouwen jegens het vreemde gedijt net door die onzekerheid. Wanneer je onzeker bent over je baan, je loon en je pensioen, ben je bang voor concurrenten en dan zijn nieuwkomers altijd concurrenten. Populisten cultiveren net die concurrentie. Ze stellen ons voor de valse keuze: open grenzen of onze sociale zekerheid behouden. Terwijl het gevaar voor de sociale zekerheid van rechts komt en níét uit Syrië.

Twee moslima's wandelen door Molenbeek. Beeld Hollandse Hoogte / Rink Hof

Het gaat dus over economie, niet over cultuur. Ook, en misschien zelfs vooral, bij de kiezers van Donald, Geert, Marine en Theo. De basis voor de overwinning van Donald Trump is gelegd in 2008, tijdens de bankencrisis. Het betekende immers de ultieme begrafenis van de American dream. Nooit eerder werd zo duidelijk: je krijgt niet wat je verdient. Anders zaten er nu meer bankiers in de gevangenis.

Het maatschappelijke verdrag dat hard werken altijd wordt beloond, ligt sindsdien helemaal aan diggelen. De band tussen inspanning en beloning is te zwak. Zo ontstaat er onmacht en boosheid. Dan loert wraak om de hoek in de vorm van een populistische stem.

Onze samenleving staat vandaag bol van de onverdiende rijkdom. De kloof is te groot om enkel door inspanning te worden verklaard. Winnaars krijgen er elke dag gewoon geld bij door de rijkdom die ze al hebben. Als de groeiende vermogensongelijkheid zich de komende jaren doorzet, dan bezitten de 1 procent rijksten ter wereld in 2030 zo’n twee derde van al het vermogen.

Verliezers zakken tegelijk verder weg op de ladder en leren de overheid vooral kennen als een bron van controle en vernedering. Net als buitensporige rijkdom is ook die armoede onverdiend. Wie in armoede leeft, werkt elke dag keihard om te overleven. Ook racisme en discriminatie fnuiken de band tussen inspanning en beloning. Niet wat je doet, maar wie je bent, bepaalt je lot en je toekomst.

Willen winnen

Progressieven kunnen winnen van populisten, als de strijd tegen ongelijkheid als dé grote uitdaging wordt beschouwd. Maar dan moeten progressieven ook opnieuw wíllen winnen.

Daarom is het tijd voor progressieve onbescheidenheid. Niet meer pretentie, maar minder getwijfel. Minder mitsen en maren, meer strijdbaarheid ook. Onbescheiden trots zijn, daar begint het mee. Onze verzorgingsstaat, de mensenrechtenverdragen en de rechten van holebi’s, vrouwen en minderheden zijn progressieve realisaties. Dat hebben wij opgebouwd.

Bij die onbescheidenheid hoort trouwens ook een stevige aanklacht tegen de hypocrisie van conservatieven en populisten over ‘onze manier van leven’. Ze ontdekken de rechten van holebi’s en vrouwen maar als er moslims in het spel zijn. Mensenrechten zijn wel van belang voor Catalanen, maar blijkbaar minder voor Sudanezen en Palestijnen.

Ook onze toekomstdromen moeten weer onbescheiden zijn. Progressieven moeten de band tussen inspanning en beloning weer herstellen en versterken. Daarom pleit ik voor een basisinkomen – elke inspanning wordt beloond – en het fors belasten van kapitaal – want niet elke extra euro is verdiend, terwijl we wel elke euro nodig hebben om iedereen vooruit te helpen.

Als we dat doen, is een progressieve overwinning – in termen van zetels én idealen – wel mogelijk. Het is zoals in het voetbal. Wie wordt er supporter van een ploeg die hoogstens een gelijkspel ambieert? Dan loopt het stadion leeg, en terecht. Een ploeg die aanvallend voetbal brengt, daar komt wel veel volk naar kijken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden