Vrijdag 04/12/2020

OpinieJan De Volder

Niet de gelovigen zoeken de botsing der beschavingen

Nabestaanden en sympathisanten herdenken de aanslag in de Notre-Dame de l'Assomption-basiliek in Nice.Beeld Photo News

Prof. Jan De Volder is docent aan de Faculteit Theologie en Religiewetenschappen van de KU Leuven, titularis van de Cusanus Leerstoel Religie, Conflict en Vrede en auteur van Martelaar. Leven en dood van de Franse priester Jacques Hamel.

Zaterdag werd in Lyon een orthodoxe priester onder vuur genomen toen hij zijn kerk sloot. Donderdag was opnieuw een gebedshuis het theater van een barbaarse terreurdaad. In de Notre-Dame de l’Assomption-basiliek van Nice werden drie weerloze mensen gedood en anderen verwond. Een van de slachtoffers was de koster, Vincent Loques (54), een vader met een groot hart voor de armen die de basiliek bezochten. Met hem werden ook Nadine Devillers (60) en de Braziliaanse bejaardenverzorgster Simone Barreto Silva, die al dertig jaar in Frankrijk woonde, moeder van drie kinderen, dodelijk getroffen. Waarom waren deze vrouwen vroeg in de kerk op een weekdag? Voor een gebed allicht, een moment van stilte en bezinning? Om een kaarsje te branden voor een dierbare overledene, in deze tijd van pandemie en met Allerheiligen en een nieuwe lockdown voor de deur?

Hun zachtmoedige aanwezigheid in een huis van God werd met de dood bekocht door toedoen van een 21-jarige Tunesiër die onlangs naar Europa was gekomen. Een jongeman wiens geest en hart waren ziek gemaakt en van haat vervuld. Wie of wat heeft hem ervan overtuigd dat christenen doden de wil van God zou zijn? De kreet “Allahu akbar” bij zo’n misdaad moet alle rechtgeaarde moslims als een blasfemie in de oren klinken.

Dit drama doet sterk denken aan de even wrede moord op de 85-jarige priester Jacques Hamel, tijdens een mis in een kerk in Normandië in de zomer van 2016. De reactie van de kerk en haar gezagsdragers toen was in mijn ogen exemplarisch: de laffe daad werd sterk veroordeeld, maar nergens beschuldigde de kerkleiding alle moslims of de islam voor het gedrag van deze criminele extremisten. Integendeel, de banden met de moslimwereld werden aangehaald, en in die zomer vonden tal van interreligieuze contacten plaats. Met een onuitgegeven initiatief bezochten ook moslims op zondag katholieke kerken, ook in België, om hun respect te betuigen. En ook later bleef Hamels martelaarschap toenadering inspireren. Zo sloot Roseline, de zus van de vermoorde priester vriendschap met de moeder van een van de daders, leerde in haar ook een slachtoffer van de haatpredikers te zien, en ging in heel Frankrijk getuigen over die vriendschap. Een beetje zoals Latifa Ibn Ziaten, een andere sterke Franse dame, die na de moord op haar zoon door terroristen in 2012 de strijd met de haatpredikers binnen de islam aanknoopte en interreligieuze vriendschappen aanging. Zij was donderdag een van de eersten om de katholieke gemeenschap haar medeleven te betuigen. Uit vele geledingen van de moslimwereld klonken overigens sterke veroordelingen, ook in ons land.

In 2016 leidde de kerk de Franse staat, politiek en samenleving in een verstandige reactie op een terreurdaad die geen ander doel had dan de tegenstellingen aan te wakkeren en de botsing der beschavingen te realiseren. Want dat is wat Al Qaeda, IS en andere haatzaaiers trachten te doen. In die zin zijn de jihadisten en identitair rechts, dat ook wel vaart bij toenemende polarisatie, elkaars perfecte bondgenoten.

Zal ook ditmaal de rede en de verstandige aanpak, die de meerderheid van moslims meeneemt in het discours tegen het extremisme, het halen? Het valt te vrezen. De gemoederen in Frankrijk zijn immers stevig verhit door de recente onthoofding van leerkracht Samuel Paty en het debat over de vrijheid van meningsuiting. Ook internationaal zijn de zenuwen gespannen, nu Frankrijk en Turkije toenemend tegenover elkaar staan in Libië, Libanon, Syrië en nu ook de kwestie Nagorno-Karabach.

Toch is het een zegen – volgens mij te weinig opgepikt en erkend door de media en de goegemeente – dat veruit de meeste religieuze leiders niet meegaan in het discours van de polarisatie. Op een vredesmeeting vorige week op de Capitolijnse heuvel in Rome hernieuwden topvertegenwoordigers van verschillende wereldgodsdiensten hun engagement om het vreedzaam samenleven te dienen. Ahmed Al-Tayyeb, de sjeik van de Al Azharuniversiteit in Caïro en een van de meest gezaghebbende stemmen in de soennitische wereld zei toen, verwijzend naar de moord op Paty, dat “deze terrorist niet voor de religie van de profeet Mohamed spreekt, net zomin als de terrorist die moslims doodde in een moskee in Nieuw-Zeeland sprak voor de religie van Jezus.” Alle religieuze leiders citeerden ook uit Fratelli tutti, de jongste encycliek van paus Franciscus die de broederschap onder alle mensen bepleit en ook genegeerd in de media.

Neen, het zijn niet de religies die de botsing der beschavingen zoeken, wel integendeel. Want die zou niemand dienen en de hele wereld in een dramatische strijd van ieder tegen allen storten. Dat is het doel van extremisten allerhande, die met hun boodschappen op sociale media de harten trachten te vergiftigen. De religieuze leiders hebben dat gevaar goed voor ogen. Volgen de beleidsmakers hen daarin?

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234