Zondag 22/05/2022

OpinieHeleen Debruyne

Niet alleen Bart De Pauw is het probleem, niet alleen hij moet heropgevoed worden, maar wij allemaal

null Beeld Thomas Sweertvaegher
Beeld Thomas Sweertvaegher

Heleen Debruyne is schrijfster, columniste en feministe.

Heleen Debruyne

Ik wil het niet over Bart De Pauw hebben, niet over de details van zijn proces of over de precieze strafmaat. De hele zaak-De Pauw is, in al haar alomtegenwoordigheid en uitgesmeerdheid, niet meer dan een symbool van een langzaam veranderende tijdgeest.

Velen hopen er al lang op, sinds #WijOverdrijvenNiet, sinds #MeToo, feministische activisten en advocaten zijn er nog veel langer mee bezig, maar het lijkt er op dat de seksuele moraal nu toch langzaam aan het verschuiven is. Bo Coolsaet is veroordeeld voor het misbruiken van zijn machtspositie als arts. Jan Fabre ligt ook juridisch onder vuur. Topmagistraat Johan Sabbe werd schuldig bevonden aan de aanranding van de eerbaarheid van zijn vrouwelijke chauffeur.

Steeds meer vrouwen die in het uitgaansleven worden verkracht of betast, komen naar buiten. Iedereen die ooit is uitgegaan, weet dat die betasters er altijd al waren – alleen voelen de slachtoffers nu vaker dat ze naar de politie kunnen stappen met hun klacht, nu achten de media de incidenten waard om over te berichten. Kortom: instemming, ‘consent’, beheerst het maatschappelijke debat.

Dat gesprek hebben we lang vermeden. We waanden ons, sinds de seksuele revolutie, liever bevrijd en geëmancipeerd. Ik wil niets afdingen op het historische belang van de ontwikkeling van betrouwbare anticonceptie, op de bevrijding van de dwingende moraal van de katholieke kerk en de benepen kleinburgerij, op de toegenomen aanvaarding van seksuele minderheden.

Maar die bevrijding voltrok zich in een samenleving die vooral door mannen werd geregeerd. Kijk maar naar Playboy en Penthouse, in de jaren zestig en zeventig zelfverklaarde voorvechters van een nieuwe seksuele moraal. Alleen maar schaarsgeklede of naakte sexy vrouwen. Vrouwelijk verlangen? De notie van consent? Nergens te bekennen. De vrouw was er vooral om aan de seksuele noden van de bevrijde man te voldoen – wie zich onwillig opstelde, was een preutse trut. Seks moest vooral leuk zijn. Gevolg: het gesprek over hoe moeilijk seks kan zijn, zeker wanneer macht een rol speelt, werd niet gevoerd. Slachtoffers van grensoverschrijdend gedrag voelden in dat klimaat niet de ruimte om hun ervaringen te delen.

Voor het geld

Dat dit aan het veranderen is, hebben we te danken aan de mensen die hun onbehagen nu wél laten horen. Makkelijk is dat niet. De vrouwen die zich burgerlijke partij stelden tegen Bart De Pauw, de chauffeur van Johan Sabbe: ze hebben veel gedoe moeten doorstaan, een juridische mallemolen, media-aandacht, scheldtirades op het internet. Voor het geld moesten ze het niet doen, ze eisten vooral erkenning. Het juridisch systeem is er kennelijk klaar voor om hen te erkennen, de media bereid om er verslag van te doen. (De discussie over de strafmaat laat ik hier even buiten.)

Op zijn minst zullen personen in een machtspositie vanaf nu twee keer nadenken voor ze iemand seksueel benaderen – er kunnen juridische problemen van komen! Maar ik hoop dat het daar niet bij blijft, dat we dit momentum aangrijpen om verder na te denken over seks en ethiek.

Verpreutsing

Liesbet Stevens, docent seksueel strafrecht aan de KU Leuven en adjunct-directeur van het Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen, heeft het vaak over risicovolle situaties. Onenightstands? Flirten op het werk? Seks met de ex? Seks op Tinderdate? Sinds de seksuele revolutie zien we er geen graten meer in. Deze dingen zijn ook niet verboden en kunnen opwindend zijn, maar het zijn wel situaties waarin vaak, bedoeld of onbedoeld, een grens wordt overschreden.

Seksuele situaties als risico zien, dus. Klinkt als koren op de molen van wie klaagt over verpreutsing. Het ‘Wat mag een man nog wél?’-sentiment is breed gedragen. Ik begrijp de weerstand wel. Er wordt al zo vaak op gehamerd dat seks gevaarlijk is (want zwangerschap, want soa’s, want slutshaming), dat het eigen plezier er soms bij inschiet. En niemand wil terug naar een benepen seksuele sfeer.

Maar de hoop is net dat we van een gesprek over consent allemaal vrijer worden. Beseffen dat een situatie risicovol is, maakt je bewust van de ander en van je eigen positie. Dat wat voor jou normaal en onschuldig lijkt, kan een ander jaren last en ongemak bezorgen. Een pijnlijk gesprek, confronterend voor zowel grensoverschrijders als slachtoffers. Maar we moeten het voeren. Grenzen bij onszelf en de ander leren herkennen. Niet alleen Bart De Pauw is het probleem, niet alleen hij moet heropgevoed worden, maar wij allemaal.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234