Woensdag 05/08/2020
Beeld Bob Van Mol

Column

Niemand kon zo goed tegen zichzelf praten als Philip Roth

Daan Heerma van Voss is een Nederlandse schrijver.

Hij, Philip Roth, werd geboren in maart van het onheilsjaar 1933, in de onheilsstaat New Jersey. Hij schreef talloze boeken, die talloze malen werden verkocht. Hij werd een icoon van de Amerikaanse Letteren. Er was een prijs die hij niet kreeg. Hij stierf afgelopen week, in New York. Dat zijn de feiten.

In mijn handen ligt het misschien wel eigenaardigste boek dat Philip Roth ooit schreef: The Facts, verschenen in 1988. Deze ‘autobiografie’ bestaat uit een lange brief aan zijn literaire alter ego Nathan Zuckerman. Zo lang als Roth schreef, vertrouwde hij eens toe aan The Guardian, bestempelde men zijn fictie als autobiografisch en zijn autobiografische werk als fictie. Toen hij naam begon te maken als schrijver kon het verschil – dat volgens hem wel degelijk bestond – hem steeds minder schelen. In The Facts zegt Roth ‘feiten’ altijd gezien te hebben als notities, als opstapjes voor fictie. Het feit als imperfect bedenksel dus.

Maar in 1988, als vijftiger, had hij de behoefte om terug te gaan naar de ‘prefictionalized factuality’ van zijn leven, naar het niet-geïnterpreteer­de, het ongeanalyseerde, het echte. Op pagina 8: ‘If this manuscript conveys anything, it’s my exhaustion with masks, disguises, distortions, and lies.’ Hij heeft veel gelogen, Philip Roth. Hij bleef liegen tot in 2012, toen hij besloot helemaal te stoppen met schrijven. Alleen de stommen vertellen geen leugens.

Mijn eerste gedachte toen ik van zijn dood hoorde: hij is gestorven aan niet-meer-schrijven. Pas minuten later begreep ik dat het vermoedelijk andersom was geweest: hij was gestopt met schrijven omdat hij de dood voelde naderen, met steeds grotere passen. (Wie de obsessieve beklemming van dat gevoel wil ervaren, mag Everyman van me lenen.)

Terug naar
the facts. De ‘autobiografie’ schetst een betrekkelijk vredig leven, van baseball, van mooie meisjes om wie gevochten werd, van levendige maaltijden aan een volle eettafel, van een onstuitbaar verlangen om te lezen. Dit leven duurt iets minder dan 160 pagina’s. Dan schrijft Zuckerman terug. ‘Dear Roth, I’ve read the manuscript twice. Here is the candor that you ask for: Don’t publish – you are far better off writing about me than “accurately” reporting your own life.’ Volgens Zuckerman is de autobiografie het meeste manipulatieve genre dat er is, en bovendien: Roth en Zuckerman hebben elkaar nodig, zonder elkaar zijn ze niets, niemand.

Het masker dat Roth probeerde af te zetten schreeuwt dus terug, het blaft, speeksel vliegt in het rond. Van Roths zogenaam­de feiten laat het masker niets heel. Het gemeenste wat het masker tegen Roth zegt: ‘By now you’re a walking text.’

De feiten van Roth, de kinderen, de vrouwen, de relletjes, de recensies, ze zullen vergeten worden. Alleen de verzinsels en de leugens zullen blijven.

Niemand kon zo goed tegen zichzelf praten als Philip Roth, niemand kon zichzelf zo analyseren, niemand kon zichzelf zo tot de orde roepen. Niet één, niet twee mensen, maar talloze mensen zijn stilgevallen.

Dát zijn de feiten.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234