Zondag 25/07/2021
Paul De Grauwe. Beeld DM
Paul De Grauwe.Beeld DM

ColumnPaul De Grauwe

Net als het Italiaanse elftal heeft Mark Zuckerberg alles te danken aan de goddelijke dobbelstenen

Paul De Grauwe is professor aan de London School of Economics. Zijn column verschijnt tweewekelijks.

God speelt niet met dobbelstenen, zei Einstein ooit in een brief aan de Duitse fysicus Max Born. Die laatste stond aan de wieg van de kwantumfysica en verdedigde de stelling dat de bewegingen van de hele kleine partikels in het atoom niet met zekerheid geobserveerd kunnen worden. We kunnen die bewegingen alleen met een bepaalde waarschijnlijkheid voorspellen. Er is in die visie dus plaats voor toeval, iets waartegen Einstein zich verzette.

Naar het voetbal nu. Wat is de rol van het toeval in Euro 2021? Mijn stelling is dat de voetbal-God met dobbelstenen speelt en dat de uitkomst van dat spel haast uitsluitend het resultaat is van toeval. De topploegen in dit toernooi, België, Duitsland, Denemarken, Engeland, Frankrijk, Italië, Portugal en Spanje, staan zo dicht bij elkaar dat de uitslag van elke match die ze tegen elkaar spelen bepaald wordt door kleine, toevallige ontwikkelingen.

Niet overtuigd? Tijdens de wedstrijd Frankrijk-Zwitserland mist Mbappé, een van de beste spelers in het toernooi, een penalty. Door die misser stoot Zwitserland naar de kwartfinale door en ontmoet het daar Spanje. Maar het had ook anders gekund, waardoor Frankrijk het in de kwartfinale opgenomen zou hebben tegen Spanje. Wat zou de uitslag van deze tweestrijd geweest zijn? We weten het niet. De voetbal-God zou het met zijn dobbelstenen beslist hebben. We kunnen zo voortgaan. Portugal verloor tegen België na een wedstrijd met een opeenstapeling van brute pech. Zonder die pech was Portugal tegen Italië uitgekomen in de kwartfinale. Wie zou gewonnen hebben?

De match tussen Engeland en Duitsland had ook een andere wending kunnen nemen, had Thomas Müller alleen voor de Engelse doelwachter niet naast geschoten. En wie weet had dan Duitsland in plaats van Engeland in de halve finale gestaan. De dobbelstenen beslisten opnieuw. En die dobbelstenen zullen het verdere verloop van het toernooi bepalen.

Fundamentalistisch

Zo zien de analisten het natuurlijk niet. Die hebben een neiging om elke uitslag op een fundamentalistische manier te interpreteren. Daarmee bedoel ik dat ze de uitslag zien als onvermijdelijk en als het resultaat van clevere coaching of superieure kwaliteit van de spelers. Had Lukaku de assist van De Bruyne binnengetrapt in de match tegen Italië, dan stonden we misschien in de halve finale en was niet de Italiaanse coach, Roberto Mancini, het genie, maar wel onze Roberto. Nu wordt hij door de analisten door het slijk gesleurd.

De overheersende rol van het toeval in Euro 2021 heeft veel te maken met de formule van dit toernooi. Na de groepsfase wordt alles beslist in één wedstrijd. The winner takes it all. Dat verhoogt de kracht van dobbelstenen. In reguliere competities speelt het toeval niet dezelfde overwegende rol. We kunnen gerust stellen dat Club Brugge, Manchester City en Bayern München de beste ploegen waren in hun respectievelijke competities tijdens het voorbije seizoen. Het toeval had er een ondergeschikte rol.

Individuele genialiteit?

Hoe zit het met het toeval in de economie? Ook daar speelt het een belangrijke rol. Bedrijfsleiders hebben een neiging om hun succes toe te schrijven aan hun individuele genialiteit. En die is er dikwijls. Maar het is evenzeer waar dat toeval een deel is van dit succes. Meestal is de juiste timing van belangrijke beslissingen doorslaggevend, maar bedrijfsleiders kunnen de timing niet gemakkelijk naar hun hand zetten. De opkomst van onverwachte concurrenten kan hen parten spelen en een bedrijfsstrategie die op succes afstevent toch kelderen. Alleen bedrijfsleiders die gespaard worden van die brute pech blijven over en kunnen claimen hoe geniaal ze waren. De pechvogels worden niet meer gehoord.

Maar het moet gezegd dat in normale markten inzicht, creativiteit en doorzettingsvermogen van bedrijfsleiders dikwijls wordt beloond. Zoals Club Brugge in een reguliere competitie. Het is anders in markten waar ‘the winner takes it all’. Dat zijn markten waar netwerkeffecten een belangrijke rol spelen. Met netwerkeffecten bedoelen economen dat het nut van een bepaalde dienst stijgt naarmate meer mensen die dienst gebruiken.

Een voorbeeld: Facebook. Het nut van Facebook stijgt voor elke gebruiker naarmate meer mensen Facebook gebruiken. Zo kon Mark Zuckerberg, die als eerste verscheen in die markt, snel de hele markt naar zich toe trekken en zo een nagenoeg monopoliemacht verwerven. Het geluk als eerste te kunnen starten was doorslaggevend. Mark Zuckerberg heeft alles te danken aan de goddelijke dobbelstenen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234