Donderdag 23/01/2020
Bert Wagendorp. Beeld Karoly Effenberger

Opinie

Nederland gaat straks strategisch stemmen

Op 15 maart vinden in Nederland verkiezingen plaats. Bert Wagendorp (de Volkskrant) en Carla Joosten (Elsevier) brengen verslag uit van de, ook voor Europa toekomstbepalende, kiesstrijd.

Nederland gaat op 15 maart strategisch stemmen. Er zijn levenslange PvdA’ers die sterk overwegen voor het eerst van hun leven op de liberale VVD van premier Rutte te stemmen. Knarsetandend, maar toch. De reden: voorkomen dat de extreemrechtse PVV van Geert Wilders de grootste partij wordt, Wilders als eerste mag proberen een nieuwe regeringscoalitie te vormen en we internationaal voor joker staan.

Strategisch stemmen is in het coalitieland Nederland van alle tijden. Bij de vorige verkiezingen, in 2012, stemden veel mensen die eigenlijk meer voelden voor de Socialistische Partij, de democraten van D66 of GroenLinks op de PvdA van (toen nog) Diederik Samsom. Dit om te voorkomen dat de VVD de grootste partij zou worden en Mark Rutte premier. Anderzijds verkozen CDA’ers, PVV’ers en mensen die eigenlijk helemaal geen zin hadden om te gaan stemmen de VVD, om een overwinning van de linkse PvdA en het aantreden van premier Samsom te voorkomen.

Het resultaat was dat we uiteindelijk een VVD/PvdA-regering kregen.

Presidentieel

Het strategisch stemmen van 2017 is nog een stuk complexer. Volgens de peilingen leiden PVV en VVD, maar dat zegt niks. In de laatste drie weken voor de verkiezingen van 2012 wisselden 60 van de 150 Kamerzetels van eigenaar. De situatie is nu nog veel onoverzichtelijker. 

De potentiële premiers stellen zich op in rotten van zes. Niet alleen Wilders en Rutte hebben zich gemeld, ook de jonge Jesse Klaver van GroenLinks heeft aangegeven dat hij premier wil worden. Alexander Pechtold (D66), Sybrand Buma (CDA) en Emile Roemer (SP) zijn eveneens bereid. En tot slot is ook de nieuwe leider van de PvdA, Lodewijk Asscher, er klaar voor, ook al staat hij er beroerd voor in de peilingen. De Nederlandse parlementaire verkiezingen evolueren langzaam maar zeker in de richting van presidentsverkiezingen.

Aangezien een meerderheid van de kiezers, misschien wel 70 procent, zweeft – twijfelt – is er hoop. De gepeilde verschillen zijn zo klein, dat minstens zeven partijen het niet uitgesloten achten de grootste te worden: wie de meeste zwevers naar zich toe trekt, wint.

Minste van twee kwaden

Maar nu heel veel kiezers niet per se op de partij van hun eerste voorkeur zullen stemmen maar strategisch te werk zullen gaan, is het gevecht om de zwevers een schaakpartij geworden. Op links leidt Klaver in het voorlopige tussenklassement van strategisch aantrekkelijke partijen. Het strategisch stemmen zorgt voor concentratie: de partij die de grootste lijkt te gaan worden, kan rekenen op extra steun van buiten de directe eigen kring.

Daarom heeft Asscher de aanval op Klaver geopend en moet de Nederlandse Trudeau – de Canadese premier is een van zijn grote voorbeelden – er rekening mee houden dat hij de komende weken meer aanvallen van links te verduren zal krijgen dan van de vijanden op rechts: niet de programma’s maar de stand in de polls bepalen straks de keuze van miljoenen kiezers.

Dat je met je strategische stem knap de mist in kunt gaan, is duidelijk. De VVD heeft, niet zozeer uit ideologische maar meer uit strategische overwegingen, verklaard beslist geen regering te zullen vormen met de PVV. Daarmee hoopt de partij niet alleen stemmen bij Wilders weg te trekken, maar ook kiezers binnen te halen die vinden dat Mark Rutte het minste van twee kwaden is.

Maar zoals in 2012 maar weinig strategische stemmers er rekening mee hadden gehouden dat ze een VVD/PvdA-coalitie in het zadel zouden helpen, zo gelden ook ditmaal de garanties maar tot het moment waarop op 15 maart de stembussen worden gesloten. Daarna begint alles opnieuw en zijn beloftes en dure eden van schuimplastic.

Het merkwaardigste is natuurlijk dat in Nederland lang niet is uitgesloten dat straks een meerderheid van de kiezers stemt op een partij van tweede, derde of zelfs vierde voorkeur. Denk dus straks, als de uitslag bekend is, niet dat die een weergave is van de politieke opvattingen in het land. Het is de optelsom van eindeloos strategisch gepalaver: ik ken zelfs iemand die, om strategische redenen die veel te ingewikkeld zijn om hier eventjes uit te leggen, twijfelt tussen PVV en GroenLinks.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234