Zondag 23/01/2022

Column

Naar 'Mommy' kijken is zoiets als koorts krijgen

Griet Op de Beeck. Beeld Jonas Lampens
Griet Op de Beeck.Beeld Jonas Lampens

Griet Op de Beeck is schrijfster en columniste voor De Morgen.

Griet Op de Beeck

Wat vind ik het heerlijk als de persoonlijkheid van de cineast van het scherm spat. Dat is wat er in hoge mate aan de hand is in Mommy van de Franse Canadees Xavier Dolan, die niet alleen schreef en regisseerde, maar ook nog zelf monteerde. Hoe hij het medium bedwingt om het daarna boven zichzelf te laten uitstijgen, dat ziet een mens niet elke dag in de cinema. Naar zijn film kijken is zoiets als koorts krijgen, als een verre reis maken naar de afgrond in jezelf. Ik liep die zaal uit, de koude nacht in, en ik had niet het gevoel dat ik iets had gezien, maar iets had meegemaakt.

Dat heeft zowel met inhoud als met vorm te maken, waar uitgesproken keuzes in zijn gemaakt. Jaren geleden regisseerde hij met J'ai tué ma mère ook al een film over een moeder-zoonverhouding. Nu zet hij nog een stevige stap verder. Centraal staat Steve, een jongen van zeventien met een of andere niet concreet geduide gedragsstoornis. Hij zit in een instelling waar hij na de zoveelste daad van balorigheid wordt buitengezet. Zijn moeder, Di, is weduwe en probeert het op haar eigenste manier goed te doen met haar zoon. Als de jongen weer thuiskomt, is zij net verhuisd. De buurvrouw zoekt contact met hen, en na verloop van tijd geeft ze bijles aan Steve en raakt ze bevriend met Di.

Antoine-Olivier Pilon. Beeld kos
Antoine-Olivier Pilon.Beeld kos

Het zijn verre van klassiek aaibare figuren, en toch slaagt Dolan er van bij het begin in om mij van al deze mensen te doen houden. Steve is een charismatische kerel, maar er zit evengoed iets op de rand van gevaarlijks in hem. Alsof zijn emoties te groot zijn, en hij niet weet hoe hij daarmee de dagen moet doorkomen. Zijn moeder - 'white trash', noemt de maker het zelf, maar dat vind ik zo'n lelijke term - is verre van de klassieke, warme, bezorgde moeder, maar de brutaal eerlijke, geestige manier waarop deze vrouw omgaat met de wereld en de dingen, neemt mij meteen voor haar in.

En dan is er Kyla: zij stottert, en niet zo'n beetje. Een keuze die het gros van de makers niet zou durven door te duwen in een erg verbale film, maar wat heeft net al dat gestuntel een magische kracht! Kyla was lerares, en er is iets gebeurd, waardoor praten opeens niet meer lukte. Wat dat precies is, kom je niet eens te weten. Ook daar hou ik van, van geheimen in films, gaten die worden geslagen en waarmee je als kijker zelf aan de slag moet.

Deze drie mensen gaan liefdevol met elkaar om, maar durven elkaar ook stevig te tergen. En Dolan gaat - met hen mee - tegen alle grenzen aan schuren. Er gebeurt heel veel en ook weinig in deze film. Hij durft een gesprek minutenlang over niks te laten gaan, omdat ook die conversatie toch van alles vertelt. Hij zoekt uitersten op, in emotionaliteit, in spanning, in moreel dilemma, in schaarste van locaties. En het werkt van a tot z.

Het is wonderlijk hoe die film knettert, hoe ik mij mee tussen hen in voelde zitten, hoe de vragen die zij zich stellen ook de mijne werden, hoe de keuzes die zij maken mij bleven bezighouden, nog lang nadien.

Dat hij daar allemaal in slaagt, heeft dus ook met vorm te maken. Dolan kiest ervoor om zijn Mommy anders te kadreren. Alleen het middelste vierkant van het scherm wordt benut. Een vertaling van de benauwdheid van het hoofd waarin Steve woont, van de wereld waarin hij en zijn moeder terechtkomen, met elkaar, omdat ze zijn wie ze zijn, en door hun eigen issues elkaar op zo'n riskante, onhandige manier graag zien. Heerlijk hoe hij dan later ook nog met die vorm durft te spelen, waarover ik hier verder niet wil uitweiden.

Ik kan zo ontregeld blij worden van wat artiesten kunnen. Blij omdat er niks mooiers is dan grote kunst die zo veel impact heeft. Ontregeld omdat ik dan weer maar eens besef waar de lat ligt, en moet liggen, voor iedereen die probeert iets te maken wat betekenis kan hebben voor wie ernaar kijkt, of luistert of voor wie het leest. Ik bedoel maar: wat goed dat ik dit zag. Gun het uzelf ook, zou ik zeggen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234