Dinsdag 19/10/2021

OpinieKoen Dewulf

Na opschorting hongerstaking: hoe humanitaire regularisatie beter kan

Een man helpt een hongerstaker in de Begijnhofkerk in Brussel eerder deze maand.  Beeld Tim Dirven
Een man helpt een hongerstaker in de Begijnhofkerk in Brussel eerder deze maand.Beeld Tim Dirven

Koen Dewulf is directeur van Myria, het Federaal Migratiecentrum dat migratie analyseert, de rechten van vreemdelingen verdedigt en mensenhandel en mensensmokkel bestrijdt.

De hongerstaking in de Begijnhofkerk, aan de ULB en VUB is opgeschort. Er heerst opluchting bij iedereen die van dichtbij of veraf betrokken was. Er zijn na zulke acties geen goede uitkomsten en geen winnaars, maar het ergste lijkt vermeden. Niettemin grijpen we die context aan om bredere beleidsaandacht te vragen voor de kwestie van personen in onwettig verblijf, en te wijzen op een structureel pijnpunt inzake regularisatie.

Taboes

Doorgaans is er voor mensen die hier onwettig verblijven weinig plaats in het politieke debat, tenzij dan in één optiek: terugkeer en verwijdering. Regularisatie is een politiek taboe. En omgekeerd, voor personen in onwettig verblijf is de optie terugkeer meestal een even groot taboe.

De realiteit is wel dat heel wat mensen hier – om tal van redenen – jarenlang de facto onwettig verblijven, en dat daar vandaag te weinig antwoorden op worden geformuleerd. Het gaat om een heel diverse groep, die te weinig onderzocht en gekend is. De voorbije weken werd vaak gewezen op zij die economisch actief zijn – en zo mee onze economie draaiende houden. Sommigen van hen werken in knelpuntberoepen (zonder dat dat een verblijfsrecht opent), maar meer mensen zijn elders actief, bijvoorbeeld in de horeca en kleinhandel. Er wordt gewerkt in arbeidsomstandigheden die in meer of mindere mate problematisch zijn en min of meer gedoogd worden.

Het zijn belangrijke aspecten – naast verblijf of verwijdering – die ook meer beleidsaandacht vragen. We pleiten daarom voor een omvattende aanpak, waarbij mensen de kans krijgen hun rechten te kennen en ze op te eisen, zonder de illusie te voeden dat deze hele parallelle economie kan opgaan in de reguliere.

Onduidelijkheid en wantrouwen

Individuele regularisaties zijn maar één kaart in het kaartspel, maar wel één waarover weinig duidelijkheid bestaat. Bij gebrek daaraan kreunt het systeem onder wantrouwen en is het gevoelig voor geruchten. Voor een stuk is dat inherent aan het regularisatiekader: het gaat om een gunstregeling, geen recht. De staatsecretaris en zijn administratie hebben een discretionaire bevoegdheid, dat wil zeggen een grote beoordelingsvrijheid die moet toelaten individuele situaties te beoordelen. Maar dat is niet het hele verhaal.

Al fluctueerde de omvang sterk doorheen de jaren, individuele regularisaties zijn een permanent onderdeel van het migratiebeleid. De laatste drie jaar bijvoorbeeld – met andere woorden onder de huidige staatssecretaris Mahdi (CD&V), de vorige minister De Block (Open Vld), en voordien staatssecretaris Francken (N-VA), kregen jaarlijks tussen de 2.300 en 3.500 personen een verblijf op die basis. Toch blijkt het bijzonder moeilijk om over dat permanente onderdeel van het beleid door te spreken en meer duidelijkheid te krijgen over de wijze waarop die bevoegdheid vandaag door regering en administratie wordt ingevuld. Dat beleid zelf is weinig transparant en negatieve beslissingen worden zelden ten gronde gemotiveerd. Een stap naar meer transparantie, door de invoering van een wettelijke rapportageverplichting in 2019 hierrond, werd voor het eerst verwacht, maar is ook nog even uitgesteld.

Voor een goed begrip: wij pleiten hier niet voor een nieuwe regularisatiecampagne. Wel voor:
• vertrouwenwekkende communicatie vanuit de overheid over hoe vandaag wordt omgegaan met individuele verblijfsverzoeken op humanitaire gronden.
• een zorgvuldige dossierbehandeling met een motivering van de gemaakte afwegingen.
• met andere woorden: meer transparantie en aandacht voor goed bestuur, ook in het kader van een discretionaire bevoegdheid. Niet meer en niet minder.

Maak toetsingkader publiek

Dat het niet eenvoudig is om meer transparantie te bieden, begrijpen we. Het vraagt om een beleidsomslag en een modernere en meer open aanpak. Maar waar een wil is, is een weg. We vragen om – niet-exhaustief – een toetsingskader publiek te maken. Hoe worden wegingen gedaan – en hoe wordt rekening gehouden met elementen die vaak terugkomen: lange procedures in België, schoolgaande kinderen, privé- en gezinsleven in België, goede integratie, enzovoort. Hoe worden afwegingen in dezen gemaakt? Wat wordt getoetst op het niveau van de ontvankelijkheid en wat ten gronde?

Het kan niet anders dan dat de staatssecretaris en/of de Dienst Vreemdelingenzaken vandaag al werkt/werken met interne (niet-publieke) richtsnoeren. Dat is wellicht ook een bestuurlijke noodzaak: gelijke situaties moeten immers gelijk behandeld worden door verschillende dossierbehandelaars. Alleen weet niemand welke toetsingen gebeuren.

Ook in een discretionair kader moet de overheid kunnen motiveren waarom ze de richtsnoeren in een individueel geval niet volgt. Een bepaald negatief element kan uiteraard zwaar doorwegen. Maar vandaag krijgt een verzoeker daar geen inzicht in: niet via communicatie vanuit de overheid, niet via positieve beslissingen (die worden niet gemotiveerd) en zelden via negatieve beslissingen. Wanneer een verzoek wordt afgewezen, is de motivering van de overheid meestal beperkt tot elementen over de ontvankelijkheid (moet het verzoek vanuit het buitenland worden ingediend?). Over de grond van de zaak – welke elementen kunnen leiden tot een verblijfsmachtiging? – krijg je geen inzicht. Net nog kregen we een dossier van een onwettig verblijvende vader van een wettig verblijvend kind. De praktijk leert dat er in zo’n geval een grote kans op regularisatie is, maar hier werd het afgewezen. Zonder een motivatie ten gronde, is zo’n beslissing moeilijk te aanvaarden.

Koen Dewulf is directeur van Myria. Beeld Photo News
Koen Dewulf is directeur van Myria.Beeld Photo News

Afwegen

Op het terrein – ook voor onze collega’s die dossiers opvolgen – is het dan ook moeilijk gefundeerd advies te verlenen. Hoe weeg je iemands kansen af? Adviseer je een lange en dure procedure (366 euro per volwassene voor de aanvraag) op te starten voor een onzeker resultaat, en met het risico op de overheidsradar te komen? Mensen baseren zich ook op ‘informatie’ uit geruchten (zoals nu, alsof er na de hongerstakingen soepeler zou worden geoordeeld), die moeilijk te ontkrachten zijn.

We zien zeker ook positieve ontwikkelingen. Er zou onder meer werk worden gemaakt van veel snellere procedures, ook op het vlak van regularisatie. Dat is belangrijk, ook in de fase van beroep. Mensen moeten weten waar ze aan toe zijn, anders organiseer je jarenlang onwettig verblijf. De organisatie van individuele informatie in ‘neutrale zones’ kan verder worden doorgedacht met meer garanties, en worden uitgebouwd voor iedereen. Ook gaf de staatssecretaris al te kennen dat bepaalde situaties in de toekomst niet meer zouden moeten worden geregeld via het regularisatiemechanisme, maar in de wet. Daar moet snel werk van worden gemaakt.

Maar tegelijk blijven we bezorgd, want verder zijn er vandaag weinig signalen dat de omslag zou worden gemaakt naar een humanitair regularisatiebeleid dat daadwerkelijk verduidelijkt wordt. Er is nood aan de opbouw van vertrouwen in de bevoegde overheid rond de wijze waarop alle aspecten die worden voorgelegd daadwerkelijk in rekening worden gebracht. Het lijkt ons dat dit de kwaliteit van beslissingen en het vertrouwen erin ten goede zou komen, en dat deze bijgevolg ook makkelijker te aanvaarden zijn. Een dergelijke aanpak zal ook voor de staatssecretaris belangrijk zijn, als hij het aanklampend beleid dat hij wil ontwikkelen tot een succes wil maken.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234