Vrijdag 09/12/2022

OpinieNataliya Gumenyuk

Na maanden van groot verdriet heeft Oekraïne weer reden tot vreugde

Oekraïense militairen bovenop een vernielde Russische tank.  Beeld AP
Oekraïense militairen bovenop een vernielde Russische tank.Beeld AP

Nataliya Gumenyuk is Oekraïens verslaggever, directeur van het Public Interest Journalism Lab en medeoprichter van het Reckoning Project, een organisatie die oorlogsmisdaden documenteert.

Redactie

Drie maanden geleden ontmoette ik Vyacheslav Zadorenko, een politiek leider uit de regio Charkiv. Vanuit de relatieve veiligheid van Derhachi vertelde hij me hoe zijn dorp aan de Russische grens, in de eerste dagen van de Russische invasie was bezet. Zijn moeder slaagde er niet in te ontsnappen.

“Mijn persoonlijke overwinning” zei hij, “zou zijn wanneer ik kan terugkeren naar het huis van mijn familie.” Halverwege de zomer, toen Rusland zijn overwinningen consolideerde en langzaam meer veroverde, leek dat een trieste, onmogelijke droom.

Maar nu is hij uitgekomen. Een video op Telegram toont Zadorenko herenigd met zijn moeder. “Ik heb al je spullen verzameld, mijn lieve zoon”, zegt ze, terwijl ze opgewonden naar hem toe rent.

“Ik wist dat je me zou komen bevrijden, ik wachtte op je.” Hij buigt zich voorover om haar te omhelzen en antwoordt: “Mam, je bent even mooi als altijd.”

Het is een opmerkelijk tafereel, dat zich ongetwijfeld vaker afspeelt in de duizenden vierkante kilometers grondgebied die de Oekraïense strijdkrachten de afgelopen dagen hebben heroverd.

Een opvallend tegenoffensief dat, volgens de regering, ongeveer 150.000 mensen heeft bevrijd, heeft de aard van het bijna zeven maanden durende conflict veranderd. Het geeft Oekraïners een nieuw gevoel van hoop, en betekent een klap voor Rusland.

Het heeft natuurlijk niet de uiteindelijke overwinning opgeleverd. Maar het belang ervan kan niet worden ontkend. Als verslaggever in de frontlinie, vooral bij het documenteren van mogelijke oorlogsmisdaden, ben ik gewend tragedie, pijn en verdriet in de ogen van de mensen te zien.

Maar wat ik deze dagen in het hele land zie, in trillende video’s en tijdens gesprekken met vrienden, is puur geluk, op een schaal die ik zelden zie. Na maanden van groot verdriet heeft Oekraïne weer reden tot vreugde.

Nieuwe kijk

Het tegenoffensief in het noordoosten van het land, dat de afgelopen tien dagen serieus begon, lijkt de Russische troepen - die wellicht werden afgeleid door de maandenlange opbouw van Oekraïense troepen in de zuidelijke regio Cherson - te hebben verrast.

In plaats van te vechten zijn ze gevlucht en lieten ze honderden voertuigen, munitie en documenten achter. In Izjoem, bijvoorbeeld, vond een vriend van mij die het bevel voert over een divisie parachutisten tien handgeschreven ontslagbrieven van Russische soldaten met het verzoek “ontslag te nemen bij de Russische strijdkrachten op Oekraïens grondgebied wegens fysieke en morele uitputting”.

Deze nederlaag maakt korte metten met de notie van Russische militaire uitmuntendheid. Maar het zou ook een nieuwe kijk op de oorlog moeten bieden. De afgelopen maanden hebben westerse deskundigen zich dezelfde vraag gesteld: hoe om te gaan met de vermoeidheid van Oekraïne in een uitputtingsslag?

Behalve dat de Oekraïners zich ergeren - hoe moe je ook bent, je kunt je niet neerleggen bij de verdediging van je land - was het gepieker zinloos. De Oekraïners wisten dat een tegenoffensief een kwestie van tijd was. De vraag was of het zou slagen.

Dat deed het, en de wereld heeft nu een beeld van de Oekraïense overwinning, niet alleen van dapper verzet. De discussie over onderhandelingen en een akkoord - hoewel Vladimir Poetin niet het minste teken gaf dat hij zou meespelen - zal nu zeker afnemen, ten gunste van hernieuwde steun.

Medeleven en empathie zijn uitstekende drijfveren, maar vertrouwen en geloof zijn nog beter. In het land en onder zijn aanhangers wordt nu gesproken over de overwinning en wat daarvoor nodig is.

De echte betekenis ligt evenwel in Oekraïne zelf. Als de noordelijke regio Charkiv - die nu op een paar dorpen na is heroverd - bezet was gebleven, zou er een constante dreiging zijn geweest van Russische troepen die het door Oekraïne behouden gebied in de Donbas zouden hebben omsingeld.

De terugtrekking van de noordelijke gebieden geeft de Oekraïense troepen meer kans om de opmars van Rusland in het oosten af te slaan en uiteindelijk te keren. Bovendien kunnen zij zich dan opnieuw concentreren op de zuidelijke regio Cherson.

Belangrijker is dat het tegenoffensief heeft aangetoond dat het Oekraïense leger niet alleen in staat is tot verdedigen, maar ook tot aanvallen. Dit is een belangrijke ommekeer. Immers, het hele uitgangspunt van de oorlogsinspanning tot nu toe was de verdediging van het land tegen indringers - vaak, zoals rond Kiev, Tsjernihiv en Odesa, met succes.

Nu heeft het leger, voorzien van hoogwaardig wapentuig, bewezen te kunnen aanvallen en kan het zijn taak met hernieuwd vertrouwen tegemoet zien. Dat president Volodymyr Zelensky zich veilig genoeg voelde om Izjoem te bezoeken, een stad op nauwelijks 16 kilometer van de frontlijn, slechts vier dagen na de bevrijding, is een teken van de optimistische stemming in het hele land.

Maar er is ook verdriet. Na de bevrijding komen er tragische berichten - die misschien onze ergste vrees bevestigen - over wat de Oekraïners hebben meegemaakt onder bijna zeven maanden Russische bezetting.

Net als in de nasleep van de terugtrekking van Rusland uit Boetsja zullen we waarschijnlijk vreselijke, schokkende dingen te horen krijgen. Ondertussen zorgt de regen van Russische raketaanvallen ervoor dat we nooit vergeten dat we in oorlog zijn.

Maar voor nu wil ik dit moment van geluk, hoop en vreugde koesteren. Na maanden van pijn is het iets om van te genieten - en om ons Oekraïners aan te moedigen.

© 2022 The New York Times Company

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234