Zondag 18/08/2019

Opinie Vincent Scheltiens

N-VA maakte zich groot op basis van strategieën die haar vandaag als een boemerang in het gezicht ketsen

N-VA-voorzitter Bart De Wever en Vlaams Belang-voorzitter Tom Van Grieken bij een debat voor de verkiezingen. Beeld photonews

Vincent Scheltiens is historicus aan de Universiteit Antwerpen. Hij schrijft onder andere over nationalisme.

In de herfst van 2021 zal N-VA haar twintigjarig bestaan vieren terwijl ze dan al zeventien jaar door dezelfde voorzitter zal geleid worden. Niet minder dan vier keer werd Bart De Wever als algemeen voorzitter herkozen. De enige andere voorzitter die de partij ooit kende, werd - niet geheel naar eigen zin - richting Europees Parlement en fin de carrière geloodst. 

Anders dan bij andere partijen is dat leiderschap tot nu toe onbetwist. Dat betekent geenszins dat N-VA een monolithisch blok is. Onder haar kaders telt N-VA ook figuren met rancune en verdacht veel opportunisten. Dat is des mensen en al zeker in een organisatie die nieuwkomers binnenhaalde en royaler bedeelde dan trouwe partijsoldaten. Helaas voor hen hadden deze laatsten als flaminganten, in de ogen van de voorzitter, geen enkele toegevoegde waarde. Waar dit in andere partijen menige pop aan het dansen zou brengen, creëert dit binnen N-VA weinig deining. 

Het sterk gepersonifieerde leiderschap van De Wever is dermate onbetwist dat al wie er in de partij wil toe doen “naar de leider toewerkt”. Dat levert in de partijraad stalinistische scores op, niet in het minst wanneer het de partij voor de wind gaat en er veel mandaten kunnen verdeeld worden.

Vincent Scheltiens Beeld Thomas Sweertvaegher

Maar bij N-VA bleven tot nu toe de rangen ook gesloten na strategisch bochtenwerk of zwaar electoraal verlies. Dat eerste was het geval toen de partij in 2014 haar nationalistische agenda dropte en het sociaal-economisch neoliberalisme prioritair stelde. Het tweede deed zich voor in mei 2019 toen de N-VA een kwart van haar kiezers verloor. De partij blijft in Vlaanderen echter aan zet en dat maakt voor het militantencorps veel goed. En tot nader order blijft De Wever voorzitter. Van zodra hij zijn absolute leiderschap doorgeeft, hetzij aan een andere figuur, hetzij aan een collectief, zullen de zekeringen springen. Het leiderschap is zo uniek onbetwist dat het… onvervangbaar is geworden.

Na bijna twee decennia zit de partij echter in een moeilijk parket en niet alleen omdat ze over haar electorale hoogtepunt heen is. De partij maakte zich groot en sterk op basis van twee strategieën die aanvankelijk leken te lukken maar die haar vandaag als een boemerang in het gezicht ketsen.

De eerste was haar negatieve beeldvorming en verbale oorlog tegen de Waalse socialisten. In dat discours kreeg de PS een hoofdrol als nuttige vijand, noodzakelijk om in Vlaanderen de “bedreigde” rangen rond N-VA te sluiten. Culminatiepunt van die strategie – ze leek toen te lukken – was de Zweedse coalitie met amper 26 procent steun in Franstalig België en de PS in de oppositie. “Een staatshervorming op zich”, aldus De Wever. Vandaag staat de N-VA naargelang de interpretatie met de spreekwoordelijke broek op de knieën of hoogst verontwaardigd de PS te vragen om onderhandelingen over een federale regering.

De tweede grote mislukking ligt bij haar positionering in Vlaanderen. Ietwat te snel werd N-VA bejubeld omdat ze Vlaams Belang tot electorale marginaliteit veroordeeld had. Nog eind vorig jaar liet De Wever optekenen dat er “een Chinese muur” tussen beide formaties bestaat. Daar klopt niets van. De overlap tussen beide partijen is zo groot en de verstrengeling zo historisch diep dat historicus Bruno De Wever N-VA en Vlaams Belang terecht als “politieke familie” catalogeerde. Erger. In plaats van VB te marginaliseren heeft N-VA door haar gespierd rechts discours over asiel en migratie – met Theo Francken als nieuw boegbeeld – gezaaid wat VB kon oogsten. N-VA heeft VB niet alleen inhoudelijk gelegitimeerd, maar ook nog eens nadrukkelijk uit het cordon sanitaire willen lichten als een fatsoenlijke partij. 

Geen enkele andere politieke partij deelt die mening over VB. Als N-VA vandaag een grote mond opzet over confederalisme is dat enkel en alleen op basis van een gedeformeerde conclusie uit de bij elkaar getelde verkiezingsresultaten van N-VA en VB. Er werd in mei immers expliciet geen campagne voor confederalisme gevoerd. Samen met het feit dat ze in het Europees Parlement de banken deelt met de Spaanse Franco-nostalgici van VOX berokkent dit N-VA in Europa veel reputatieschade. Door internationale kwaliteitskranten wordt de partij van De Wever dan ook doorgaans als extreem rechts gelabeld.

Neem er als toetje nog bij dat N-VA vaandelvlucht pleegde uit een coalitie die ze zelf forceerde en het land opscheepte met een gigantisch begrotingstekort, terwijl de financiële gezondmaking haar grootst prioriteit heette te zijn. Benieuwd naar de stemming over twee jaar bij die twintigste verjaardag in Plopsa of enig ander imaginair land.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden