Vrijdag 24/05/2019

Column

N-VA heeft het Marrakech-dossier ferm verprutst

Carl Devos. Beeld Bob Van Mol

De politieke actualiteit volgens UGent-politicoloog en De Morgen-columnist Carl Devos.

Misschien valt deze week Michel I. Al wordt met het pistool tegen de slaap wat gisteren nog ondenkbaar was plots een elegante uitweg. Er is nog tijd, de crisis is nog niet totaal.

Zo’n regeringsval is al van enige tijd geleden. Op 14 juli 2008 bood Yves Leterme (CD&V) voor het eerst het ontslag van zijn eerste regering aan, omdat de communautaire knoop niet ontward raakte. Na reanimatiewerk viel Leterme I vooralsnog op 19 december 2008, na beschuldigingen in de Fortis-zaak over druk op justitie. Enkele maanden daarvoor, op 21 september, besliste N-VA om deze regering (waarin ze geen ministers had) niet langer te steunen. Omdat een staatshervorming uitbleef. Na Leterme I kwam Van Rompuy (CD&V), de daaropvolgende regering Leterme II viel nadat toenmalig Open Vld-voorzitter De Croo op 22 april 2010 zijn steun voor deze regering had opgezegd. Omdat een regeling voor BHV uitbleef.

Leterme I en II illustreren dat zodra een regering besmet raakt met diep wantrouwen, haar stabiliteit nooit herstelt. Michel I was altijd de voortzetting van de campagne met andere middelen, nooit ging de kieskoorts in de langste verkiezingsvrije periode sinds 1999 liggen. De miserie waarin we nu zitten is het resultaat van jarenlange wederzijdse vijandigheden.

Schandvlek

Na de vervroegde verkiezingen van juni 2010 werd in de zesde staatshervorming besloten om alle parlementsverkiezingen vanaf 2014 op dezelfde dag te organiseren. Daartoe moest de legislatuur van de Kamer tot vijf jaar uitgebreid worden. Die sanering van verkiezingsdata zou rust en langetermijndenken bevorderen. Michel I was de eerste die van die politieke luxe kon profiteren. Maar institutionele veranderingen vermogen niets tegen politieke onwil. Michel I ging aan zichzelf ten onder.

Die droomcoalitie, die zich niet om staatshervorming of financieel-economische crisis moest bekommeren, had haar deel van de tegenslagen. Terreur pakte ze goed aan, op de migratiecrisis had ook Michel I, behalve stoere taal, geen antwoord. Over energie, mobiliteit of sociale zekerheid is de teleurstelling groot. Maar de voorbije week bleek uit cijfers dat ze wel degelijk haar sporen verdiende als sociaal-economische herstelregering, al profiteert niet iedereen daar (evenveel) van. De grote schandvlek, die deze prestatie uit balans duwt, is de budgettaire toestand. Maar Michel I hoeft niet geheel zonder bilan naar de kiezer te trekken.

Een regeringsval met vervroegde verkiezingen zou dat bilan doen ondersneeuwen. Ook dat is een van de vele opportuniteitskosten van de regeringsval. CD&V, die jarenlang minstens de indruk gaf via Kris Peeters – ondertussen bedankt voor bewezen diensten met Europese ‘promotie’ – op de rem te staan, verdedigt nu voluit de economische verdienste van deze regering. Om de komende campagne niet enkel over migratie te laten gaan en te vermijden dat CD&V vooral herinnerd wordt om wat ze vermeed of niet realiseerde. Op datzelfde moment moet N-VA zich buigen over de vraag of ze straks uit de regering stapt nadat haar coalitiepartners haar voor die keuze stellen.

N-VA heeft immers ondertussen alle ontsnappingswegen uit de crisis afgesloten, en de premier met een onmogelijke opdracht (verzoen oud en Oost-Europa of blijf weg) opgezadeld. Ze kan enkel met massaal gezichtsverlies in de regering blijven én de premier het pact laten steunen.

Die miserie leest als de kroniek van een aangekondigde dood. Op 17 september 2018 schreef uw dienaar hier: “De regering-Michel is ondertussen ingestort.” Een conclusie na enkele revelerende inzichten van meerderheidslieden, die in vertrouwelijkheid hun cynisme over de slagkracht van Michel I na de zomer niet onder bedwang kregen. Maar het ging al fout vanaf 2014, toen bleek dat vooral CD&V en N-VA hun electorale strijd gewoon via Michel I zouden voortzetten.

Bij consensus

Als de liberalen en CD&V er nu op aansturen om de premier zonder instemming van N-VA het migratiepact te laten steunen, dan zetten zij N-VA buiten de regering. Dat is immers een collegiaal orgaan, dat bij consensus – niet bij stemming – beslist. Door overleg komt men tot beslissingen die alle ministers onderschrijven. Alle partners zijn er achteraf door gebonden. Daarom heeft elke partij een feitelijk vetorecht. Zo moest premier Michel in oktober 2016 zijn federale beleidsverklaring uitstellen. CD&V lag dwars. Zonder vermogenswinstbelasting kon er voor haar geen hervorming van de vennootschapsbelasting komen. Kris Peeters had het regeringsoverleg verlaten, de premier kon niet anders dan uitstellen en een akkoord vinden waar ook CD&V achter kon staan. Zo werkt het.

Als de liberalen en CD&V erop aansturen dat de premier zonder instemming van N-VA het migratiepact kan steunen, dan overtreden ze de regels en duwen ze zo N-VA buiten de coalitie. En doen zij de regering vallen.

N-VA kan dan beweren uit de regering te zijn gezet. Een heerlijk beeld om straks mee campagne te voeren, een dat N-VA kan helpen om haar rampzalig falen als beleidspartij op dat terrein te maskeren. Niet enkel liet de wat verdeelde N-VA, nochtans immer klaar voor duidelijke taal, na om te protesteren tegen het migratiepact, na een welgemikt lek bleek bovendien dat ze beloofde het te promoten. N-VA heeft dit dossier ferm verprutst. Het argument dat ze alert werd na het afhaken van Oostenrijk, dat plooide onder radicaal rechtse druk, is een van de zwakste die de partij sinds haar ontstaan uitvond.

N-VA is dus even schuldig aan de ‘Marracrash’, al mocht zij denken dat Michel eens te meer zou plooien. Hij deed dat vaker. N-VA liet haar coalitiepartners jarenlang geloven dat het migratiepact goedgekeurd kon worden. Een pact dat de partij alleen al om inhoudelijke redenen, wegens niet conform met haar beleid en ideologie, onmogelijk kan accepteren.

Welk migratiebeleid?

Als Michel I valt, zijn de meerderheidspartijen het aan de burgers en hun welvaart van dit land verplicht om vervroegde verkiezingen te vermijden. Daar bestaan formules voor, die inderdaad meteen op tegenargumenten en vooral electorale berekeningen botsen. Misschien kunnen ze op verzoek van de koning vooralsnog leiderschap tonen. Even zichzelf overstijgen?

Het is nieuw dat een regering valt over het identitaire, maar daarover werd zelfs nog geen fatsoenlijk debat gevoerd: welk migratiebeleid willen we? Het ging de voorbije antipolitieke weken vooral over perceptie en beeldvorming. Over elkaar. Als er vervroegde verkiezingen volgen, verdienen de regeringspartijen een collectieve schop onder de kont. Het VB staat alvast klaar. En het volk mort, ook zonder gele hesjes, over veel andere problemen.

Wat een knoeiboel.

Beeld uit de Kamer. “De miserie leest als de kroniek van een aangekondigde dood.” Beeld Photo News
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.