Woensdag 26/06/2019

Opinie

Molenbeek, je toont alles wat er verrot is aan Europa

Molenbeek is een wijk met een enorme doorstroom van arme migranten. 'De middenklasse probeert met kunst- en vliegwerk het hoofd boven water te houden', stelt Benali. Beeld © Jonas Lampens

Abdelkader Benali (Marokko, 1975) is een Nederlandse schrijver en televisie-presentator. Hij groeide op in Rotterdam, als zoon van een islamitische slager.

Met deze brief wil ik de mensen van Molenbeek een hart onder de riem steken. Mensen die deugen en wonen en werken in een gemeente waar het oog van de wereld op is gericht. Het absolute kwaad zou in jullie straten rondwaren. Een aantal van de daders van Parijs kwam uit jullie buurten. Maar Molen-beek zie ik terug in veel andere grote steden in West-Europa, waar een jonge, multiculturele bevolking de rest van de wereld met een mengeling van wrok en onverschilligheid beziet. Een wereld waarbij ze niet kunnen aansluiten. Dus hoe moet het zijn om tegen alle verwachtingen in plots de volle aandacht van die wereld te hebben?

Ik ken die buurten maar al te goed. Dat het er hopeloos is, dat de jeugd het Westen haat, dat de vrouwen er onderdrukt worden, is maar het halve verhaal. Het grotere plaatje leert dat het Europese verhaal van vooruitgang en individuele groei deze delen van het continent niet bereikt. Het verhaal van Abdelhamid Abaaoud, alias Abou Omar Soussi, weerspiegelt een complexe kwestie. Een jongen die alles meehad om te slagen, radicaliseerde toch richting de ideologie van het absolute gelijk.

Ik ken deze jongens. Toen ik opgroeide in Rotterdam keken wij, jonge jongens, op tegen deze Abou Omars; ze waren intelligent, de gemeenschap was trots op hen en de maatschappij leek de rode loper voor ze te hebben uitgerold. Ze gingen naar de witte scholen en genoten privileges waar wij alleen maar van konden dromen. Ze hadden het al gemaakt. Zij gingen dokter of advocaat worden. Moeders glommen van trots. Het kon niet misgaan.

Juist bij deze jongens kwam vroeg of laat een kink in de kabel. Ergens op dat glibberige pad uit het getto stuitten ze op onzichtbare psychologische grenzen die hen terugwierpen naar waar ze vandaan kwamen. Eerste schoolsuccessen maakten plaats voor puberale ongepastheid. Voor je het wist gleden ze af naar een schoolniveau onder hun kunnen, verlieten de school of, nog erger, kwamen in de criminaliteit terecht. Verworpenheid heeft er inmiddels een gradatie bijgekregen: achter het uitzichtloze strafblad doemt de horizon van het radicalisme op.

Het is niet meer te tellen hoeveel van deze jongens al gewelddadig van zich lieten spreken, nog voordat ze een millimeter in de buurt kwamen van het jihadisme. De strafbladen getuigen ervan. Hoeveel heb ik er niet gekend die uitstekend presteerden op de middelbare school om, toen de groeispurt startte en de aandacht verslapte ten faveure van de jacht om materiële goederen, af te zakken naar een bedenkelijk niveau.

Beeld RV

Schijnmiddenklasse

Radicaliseringsprocessen verlopen vaak in een blitz. Van belofte op je 12de tot jonge crimineel op straat een paar jaar later; en voor sommigen van skunkjunk tot jihadi. Het tempo van radicalisering spoort met de omstandigheden waarin ze opgroeien. Een wereld waarin hun eigen positie onder druk staat. Ergens op de aflopende snelweg verdwenen de almachtige vaders, met hun gezag om hen tot de orde te roepen, uit beeld. Onder deze jongens (en steeds meer meisjes) zal IS blijven rekruteren.

Onze samenleving heeft deze jongens weinig te bieden. De kloof tussen arm en rijk groeit; zo wordt de belofte van gelijke kansen een gotspe. Voeg daarbij een straatcultuur die rebellie en haat tegen de overheid verheerlijkt, doe er wat radicale islam bij en maak het af met een scheut onverschilligheid. Gisteren was je niemand, vandaag ben je een martelaar en oog van de storm.

De mensen van Molenbeek staan erbij en kijken ernaar. Vraag ze naar de jihadi's en ze verzuchten: "Ze leken zo normaal. Het waren aardige jongens." De onbekendheid van directe familieleden met de geradicaliseerde jeugd doet aan als een rollenspel waar eenieder voor zich uitstaart.

Waar houdt het determinisme van de familie, de wijk en de sociale omgeving op en waar begint de vrije wil? Ook het pad richting extremisme kent zijn tippingpoint, waarin de ruimte van het compromis wordt verlaten en ingeruild voor die van de onverbiddelijke strijd. Maar ik wil aandacht vragen voor de omgevingsfactoren, omdat ze op de lange termijn de sleutel aanbieden tot de oplossing. Deze wannabe-vrijheidsvechters komen ergens vandaan.

De media portretteren Abaaoud als een telg uit een middenklassegezin, zo anders dan die jihadisten uit de lagere klassen. Ik plaats hier een kant-tekening bij. De middenklasse van migranten is niet die van de gevestigde orde. Het is een schijnmiddenklasse, die met kunst- en vliegwerk het hoofd boven water probeert te houden.

Zoals Spangen in Rotterdam en Osdorp in Amsterdam is Molenbeek een wijk met een enorme doorstroom van arme migranten. Hechte gemeenschappen lijken buiten de familie niet te bestaan. Deze dynamiek voorkomt dat middenstanders een duurzame klantenkring opbouwen. Kruideniers, slagerijen of kledingzaken worden gaande gehouden door hardwerkende familieleden. Tijd, huur, schuldaflossing: de zaak vreet alles op. Het mag niet misgaan. In het huis van de slager eten de kinderen de restjes. Ik spreek uit ervaring.

Uit het profiel van Abaaoud komt naar voren wat ik vreesde: een jongen die de beloften van zijn gemeenschap niet kon waarmaken en zich tegen die wereld keerde. Eerder dan revolutionairen die Ian Buruma beschreef (DM 18/11) zie ik in de aanslagplegers van Parijs arme stakkers zonder groot plan. Ze vechten met hun spirituele leegte tegen de maatschappelijke leegte. Abaaoud en de zijnen wilden de wereld niet beter maken maar op het niveau van hun deprivatie, gemis brengen. Wat zij voelen, moet de ander ook voelen.

Verstoten en grauw

De geradicaliseerden worden steeds jonger en zoeken een steeds sterker tegengif tegen hun wanhoop. Hun antwoord op de wereld die hen niet belieft, is dat de wereld categorisch afgewezen moet worden. De hemel wacht. Die voelt met zijn lonkende rivieren, zijn tuinen en zijn eeuwige zegeningen dichterbij dan de uitzendbureaus, schoolbanken en universiteiten van de grote stad.

Zullen we ooit het ware verhaal achter deze geradicaliseerde jongeren kennen? Wat ze achterlaten zijn de aangerichte doden, een hoop geschreeuw en wat mysterie. Dat laatste knaagt omdat we willen weten waarom ze het hebben gedaan. Maar Molenbeek is geen mysterie, het is een vloek waar de ronselaars uit groeien. Zullen we ooit door het kwaad dat ze bewust hebben aangericht durven te zien dat het hier gaat om beschadigde individuen die in familie en gemeenschap geen veiligheid of zekerheid vonden?

In Molenbeek, op een steenworp afstand van de bureaus van de Europese Unie waar op dagelijkse basis de klaroenstoot wordt geblazen voor een Europa waar iedereen gelijke kansen heeft, weet men zich vooral onzichtbaar. Men ziet in de macht een sluw opgezette val. Men voelt zich zeker geen slachtoffer, laat dat duidelijk zijn. Een jonge generatie verzint een nieuwe identiteit om te ontkomen aan de schande van het slachtofferschap. Men voelt zich in dit tijdsbestek vooral verdoofd.

In Molenbeek kijkt men niet vooruit of achteruit. Wie in het verleden kijkt, zet zichzelf op achterstand. Wie naar de toekomst kijkt, ziet een grijs gordijn dichttrekken. En wie naar de hemel kijkt in Molenbeek ziet een donkere regen vallen.

Molenbeek, je bent alles wat er verrot is aan Europa. Waar anonieme burgers opgroeien die geen band meer hebben met de natiestaat, behalve een paspoort dat hen de vrijheid geeft om een reisje naar Parijs te maken zonder dat ze ooit deelnemen in de ultieme reis naar de Europese Droom. Waar sociale achterstelling en racisme voor lief worden genomen.

Molenbeek, jij confronteert ons met alles wat er rot aan ons is op dit continent. Onverschillig en bekrompen, verstoten en grauw. We mogen geen afstand van je nemen, we moeten ons intensief met je bezighouden. Je leren begrijpen en middels jouw bewoners begrijpen wat er gaande is in jou, zodat we ontsporingen voor kunnen zijn.

Molenbeek, je bent me lief.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden